مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران 124 10.22059/jwica.2017.241316.944 جامعه شناسی بازنمایی زن در سریال شهرزاد از منظر زبان‏ شناسی اجتماعی بازنمایی زن در سریال شهرزاد از منظر زبان شناسی اجتماعی بیچرانلو مجید کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی دانشگاه گیلان شعبانی منصور استادیار زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه گیلان برکت بهزاد دانشیار زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه گیلان 22 12 2017 9 4 469 489 09 09 2017 11 12 2017 Copyright © 2017, مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران. 2017 https://jwica.ut.ac.ir/article_65333.html

یکی از راه‏های مطالعۀ تغییرات زبانی جامعه، مطالعۀ محصولات فرهنگی جامعه از قبیل داستان‏ها، رمان‏ها، تولیدات موسیقیایی، فیلم‏ها و سریال‏هاست. از مقولات مورد توجه رسانه‏ها، که در بازنمایی‏ها جایگاه مهمی را به خود اختصاص داده است، مقولۀ جنسیت و به‏طور ویژه بازنمایی جنسیتی زنان است. بازنمایی زن در فرهنگ‏های مختلف متفاوت بوده و نحوۀ به تصویر کشیدن زن متأثر از نگاه خاص یک فرهنگ به نقش و جایگاه او در آن فرهنگ است. هدف از انجام‌دادن این تحقیق، مطالعۀ شیوۀ بازنمایی زن در سریال شهرزاد از منظر زبان‌شناسی اجتماعی است. به این منظور، سکانس‏هایی از سریال که در ارتباط وثیق‏تری با موضوع تحقیق، یعنی تعامل زبانی مبتنی بر جنسیت، هستند انتخاب شده‏ و با استفاده از روش تحلیل نشانه‏شناختی سه‌سطحی بارت، نحوۀ بازنمایی زن، همچنین جایگاه زبانی زنان در برابر مردان از منظر زبا‏ن‏شناسی اجتماعی تحلیل شده‏ است. نتایج به‌دست‌آمده، نشان می‏دهد که در این سریال شاهد بازنمایی از نوع کنترل زبانی زنان، فرادستی زبانی مردان در برابر فرودستی زبانی زنان، فرودستی ناشی از غیاب زبانی زنان و همچنین جنسیت‏زدگی در مراودات زبانی هستیم که این بازنمایی مبتنی بر ایدئولوژی و گفتمان مردسالاری در جامعه است.

 زبان‌شناسی اجتماعی فرودستی و فرادستی زبانی جنسیت سریال شهرزاد [1] احمدی، بابک (1391). از نشانه‌های تصویری تا متن به سوی نشانه‌شناسی ارتباط دیداری، تهران: مرکز. [2] استریناتی، دومینیک (١٣84). نظریه‏های فرهنگ عامه، ترجمۀ ثریا پاک‏نظر، تهران: گام نو. [3] پاک‏نهاد جبروتی، مریم (1381). فرادستی و فرودستی در زبان، تهران: گام نو. [4] چندلر، دانیل (1386)، مبانی نشانه‏شناسی، ترجمۀ مهدی پارسا، تهران: سورۀ مهر. [5] سجودی، فرزان (1390). نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: علم. [6] سفیری،‏ خدیجه (1387). ‏روش تحقیق کیفی،‏ تهران: پویش. [7] سروی زرگر، محمد (1378). «بررسی بازنمایی ایران در سینمای هالیوود: نشانۀ رشد جنسیت‌شناسی و تحلیل گفتمان انتقادی هفت فیلم مرتبط با ایران»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد ارتباطات، تهران: دانشگاه صدا و سیما. [8] کولومبوگ، سوزان (1387). رشد جنسیت، ترجمۀ مهرناز شهرآرای، تهران: ققنوس، چ 2. [9] محمدی اصل، عباس (1389). جنسیت و زبان‏شناسی اجتماعی، تهران: گل‏آذین. [10] مدرسی، یحیی (1368). درآمدی بر جامعه‏شناسی زبان، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی. [11] مهدی‌زاده، سید محمد (1384). «بررسی محتوایی و حرفه‌ای مطالب هفت خبرگزاری غیر‌دولتی»، فصل‌نامۀ رسانه، ش 63، صص 164- 123. [12] مهدی‏زاده، سید محمد (1387). رسانه‏ها و بازنمایی، تهران: مرکز مطالعات و توسعه رسانه‏ها [13] ــــــــــ (1389). نظریه‌های رسانه، اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، تهران: همشهری. [14] نجم‌عراقی، منیژه (1389). زن و ادبیات: سلسله پژوهش‌های نظری دربارۀ مسائل زنان، تهران: چشمه. [15] Thomas, Linda and Wareing, Shan, Singh, Ishtal; Stilwell Peccei, Jean; Thornborrow, Jones, Jason (2004). Language, Society and Power. London and New York, Routledge._||_
مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران 124 10.22059/jwica.2017.237098.909 جامعه شناسی نقش شبکه‌های اجتماعی موبایلی در زندگی زنان (مطالعۀ موردی: شهر رشت) نقش شبکه‌های اجتماعی موبایلی در زندگی زنان (مطالعۀ موردی: شهر رشت) علیخواه فردین دکتری جامعه‌شناسی‌ـ استادیار دانشکدة علوم انسانی دانشگاه گیلان کوهستانی سمانه کارشناس ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان واقعه‌دشتی طاهره کارشناس ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان 22 12 2017 9 4 491 509 04 07 2017 05 12 2017 Copyright © 2017, مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران. 2017 https://jwica.ut.ac.ir/article_65334.html

در سال‌های اخیر، گسترش ضریب نفوذ اینترنت در کشور و عضویت در شبکه‌های اجتماعی از طریق گوشی‌های تلفن همراه رشد چشمگیری داشته است. به‌رغم همه‌گیر شدن شبکه‌های اجتماعی، حضور زنان در این شبکه‌ها و تأثیرات این شبکه‌ها بر زندگی آنان از منظر جامعه‌شناختی اهمیت دارد. این مقاله ضمن مروری بر فضای مفهومی و برخی از نظریه‌های مرتبط با پیوند زنان و تکنولوژی‌های ارتباطی، نظریة سایبرفمنیسم را نقطة اتکای خود قرار داده و تلاش کرده است نحوة مواجهۀ زنان با شبکه‌های اجتماعی را بررسی کند. نویسندگان در چارچوب روش کیفی و با تکیه بر نمونه‌گیری غیراحتمالی هدفمند با تکنیک گلولة برفی، با 15 نفر از زنان خانه‌دار و شاغل در شهر رشت مصاحبة عمیق انجام داده‌اند. یافته‌های این مطالعه بیانگر آن است که شبکه‌های اجتماعی باعث افزایش سطح ارتباطات و روابط اجتماعی زنان و افزایش نسبی مشارکت و نیز آگاهی آنان از مسائل مختلف اجتماعی، فرهنگی، علمی و آموزشی می‌شود که بدین ترتیب با نظریه‌های سایبرفمنیسم مطابقت دارد. نویسندگان معتقدند که وجود مسائلی چون نظام مردسالارانه، فقدان مهارت کافی، نبود احساس امنیت در فضای مجازی، بی‌سوادی و نداشتن مهارت رسانه‌ای کافی بین زنان، ادعای نظریة سایبرفمنیسم درخصوص توانمندسازی و حضور فعالانه و مثبت زنان در فضای مجازی را در نمونه‌های موردنظر مقاله تا‌ اندازه‌ای به چالش می‌کشد.

 ارتباطات تأخر فرهنگی زنان سایبرفمنیسم شبکه‌های اجتماعی موبایلی [1] امیر ابراهیمی، مسرت (1384). وبلاگ نویسی صحنه‌ای جدید برای ایفای نقش‌های خود، تهران:روشنگران و مطالعات زنان. [2] ایبانز، کریستینا آلفونسو (1383). «زنان در فضای مجازی، یک مدینة فاضلة جدید؟»، مطالعات و تحقیقات زنان، دورة 1، ص32ـ60. [3] بل، دیوید (1389). درآمدی بر فرهنگ‌های سایبر، ترجمة مسعود کوثری و حسین حسنی، تهران: جامعه‌شناسان. [4] پایگاه خبری فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران (1394). رفتارشناسی کاربران در شبکه‌های اجتماعی،تهران، قابلیت دسترسی در تاریخ: [14/4/1394]. [5] پیشگامی‌فرد، زهرا و همکاران (1389). «تعامل در فضای سایبر و تأثیر آن بر هویت زنان در ایران»، فصل‌نامة پژوهش زنان، دورة 8، ص 189ـ209. [6] سیف‌اللهی، سیف‌الله؛ شاطری، پروانه (1392). «نقش شبکه‌های اجتماعی نوین در تغییر رفتار دختران و زنان ایرانی»،مطالعات توسعة اجتماعی ایران، دورة 7، ص 27ـ44. [7] محسنی، منوچهر (1386). جامعه‌شناسی جامعة اطلاعاتی، تهران: دیدار. [8] منتظر‌قائم، هدی؛ شعبان کاسه‌گر، مونا (1395). «فضای سایبر و توانمندسازی زنان در ایران»، مطالعات رسانه‌های نوین، دورة 1، ص 43ـ76. [9] http://omoorzanan.medu.ir/portal/home.php?ocode=1000000825&block=news&id=297581/1395 ]10[ http://www.ictnews.ir/110-1108-117265/1394 [11] Consalvo, Mia. (2012). “Cyberfeminism؛ Encyclopedia of New Media: SAGE Reference Online”, PP 109-10. [12] Haraway, Donna. (1997). “Modest_Witness@Second_Millennium. Female Man©_Meets_OncoMouse™: Feminism and Techno science”. New York: Routledge. [13] Hamelink S. J. (1999). “Human Development in M.Tawfik Word Communication and Information Report” 1999-2000 Unesco. PP 23-45. [14] Luckman, Susan. (1999). “gendering the Digital Body: Feminism and the Internet” Hecate vol 25, [2], PP 36-48. [15] Munster, Anna. (1999). “Is There Post life after Post feminism? Tropes of Technics and Life in Cyberfeminism”. Australian Feminist Studies, vol 14[29], pp. 119–131. [16] Plant, Sadie. (1997). “Babes in the Net.” New Statesman & Society January, vol 8 pp. 27-28. [17] Smitley, Megan. (2004). “Women and the Internet: Reflections on Cyberfeminism and a Virtual Public Sphere”, University of London. [18] Sayers, T. (1998). “Cyberfeminism Canada: Women, Women s Organizations, the Women s Movement and Internet Technology”, A thesis submitted to the Department of Sociology in conformity with the requirements for the degree of Master of Arts. [19] Wittaker, Jason. (2002). The internet: the basics, New York: Routledg. [20] http:www. Alexa.com/siteinfo/telegram.org 25 February 2017._||_
مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران 124 10.22059/jwica.2017.236284.904 پژوهش هنر خورشید و فرشته، نمادی از زن در کاشی‌های کاخ گلستان خورشید و فرشته، نمادی از زن در کاشی‌های کاخ گلستان پنجه باشی الهه استادیار پژوهش هنر، دانشگاه الزهرا فرهد فرنیا کارشناس ارشد ارتباط تصویری، مدرس دانشگاه غیر انتفاعی رسام 22 12 2017 9 4 511 528 22 06 2017 21 10 2017 Copyright © 2017, مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران. 2017 https://jwica.ut.ac.ir/article_65336.html

کاخ گلستان قدیمی‏ترین بنای سلطنتی در شهر تهران محسوب می‏شود که تزیینات کاشی‌کاری آن تنوع موضوع و نقش بسیاری دارد. کاشی‏های محوطه، همچون دفتری مصور، ویژگی‏ها و شرایط اجتماعی‌ـ سیاسی دورة قاجاریان را به نمایش درآورده‏اند. همة نقش‌ها تحت تأثیر هنرهای مختلف قاجاری، همچون چاپ سنگی، نقاشی قهوه‌خانه‏ای، عکاسی و کارت پستال‏های غربی، شکل گرفته‌اند. تلاش نگارندگان در مقالة حاضر بر آن بوده تا ویژگی تصویری کاشی‏های محوطة باستانی کاخ گلستان را بررسی کنند. آنچه در این پژوهش مطالعه شده، تصویر زن در کاشی‌کاری‏های محوطة باستانی کاخ گلستان است. بر این اساس، پرسش‏های این مقاله بدین ترتیب است: تصویر زن در کاشی‏های کاخ گلستان چه ویژگی‌هایی دارد؟ تصویر زن در کاشی‏های محوطة باستانی کاخ گلستان با چه نقش‌هایی ترکیب شده‌اند؟ نتیجة بررسی‏ها نشان می‏دهد که نقش‌مایة زن در کاشی‏ها با دو نقش خورشید و فرشته ترکیب شده است. نقش‌مایة زن به صورت خورشید با توجه به ویژگی‏های زن شرقی ترسیم شده است و در نقش‌مایة زن به صورت فرشته تأثیرپذیری از هنر غرب و نقاشی رنسانس به‌خوبی نمودار است. ازاین‌رو، شاهد پیوند هنر ایران و اروپا هستیم.

 خورشید زن فرشته قاجار کاخ گلستان کاشی [1] آیت‌اللهی، حبیب‌الله (1380). کتاب ایران، تاریخ هنر، تهران: نشر الهدی مرکز مطالعات فرهنگی بین‌الملل. [2] ﺍﺣﺘﺸﺎﻣﻲ، ﻣﺤﺴﻦ (1391). لوگوهای مطبوعات دورة قاجار، تهران: مؤلف. [3] آژند، یعقوب (1385). «دیوارنگاری در دورة قاجار»، فصل‌نامة هنرهای زیبا، ش 25، ص36ـ41. [4] اسدپور، علی(1393). «تحلیل ماهیت و ساختار بازنمایی فضای شهری در کاشی‌کاری‏های قاجاری (مورد مطالعه: کاخ گلستان تهران)»، دوفصل‌نامة پژوهش‏های منظر شهر، ش 1، ص7. [5] افضل طوسی، عفت‌السادات؛ سلاحی، گلناز؛ سلاحی، لادن (1392). «مطالعة کاشی‌نگاره‌هایی با نقش‌های زنان قاجاری در خانه‏های شیراز»، مجلة زن در فرهنگ و هنر، ش 4، ص577. [6] توحیدی، فائق (1386). مبانی هنرها، تهران: سمیرا. [7] تفضلی، عباسعلی (1387). تاریخ هنر و معماری اسلامی از مغول تا آخر قاجار، مشهد: سخن‌گستر. [8] حاتم، غلامعلی؛ حاتم‌پور، زهرا (1388). «زن در هنرهای تصویری دورة قاجار»، دوفصل‌نامة هنرهای تجسمی نقش‌مایه، ش 3، ص53. [9] خلیلی، ناصر (1386). مجموعة هنر اسلامی، گرایش به غرب در زمان قاجار، ج 9، تهران: کارنگ. [10] خزایی، محمد (1381). نمادگرایی در هنر اسلامی در مجموعه مقالات هنر اسلامی، تهران: نشر وزارت فرهنگ و ارشاد. [11] ریاضی، محمدرضا (1395). کاشی‌کاری قاجاری، تهران: یساولی. [12] سمانیان، صمد؛ میرعزیزی، محمود؛ فیروزآبادی، ابوالفضل (1393). «بررسی مضامین تصویری کاشی‏های نقش‌برجستة موجود در تالار اصلی کاخ موزة گلستان»، هنرهای زیبا، ش اول، ص61ـ62. [13] سیف، هادی (1376). نقاشی روی کاشی، تهران: سروش. [14] سلطان‌زاده، حسین؛ مؤمنی، کوروش؛ بمانیان، محمدرضا (1390). «ﺑﺮﺭﺳﻲ ﻧﻮﺁﻭﺭﻱ ﻭ ﺗﺤﻮﻻﺕ ﺗﺰﺋﻴﻨﺎﺕ ﻭ ﻧﻘﻮﺵ ﮐﺎﺷﻲ‌ﮐﺎﺭﻱ مسجد‌ـ ﻣﺪﺭﺳﻪ‌ﻫﺎﻱ ﺩﻭﺭة ﻗﺎﺟﺎﺭ»، فصل‌نامة نگره، ش 18، ص44. [15] صفرزاده، نغمه؛ فاطمی، نادر؛ احمدی، بهرام (1394). «ﻣﻘﺎﻳﺴﺔ ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻓﺮﺷﺘﮕﺎﻥ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺏ‌ﺁﺭﺍﻳﻲ ﺭﻧﺴﺎﻧﺲ ﺑﺎ ﺁﺛﺎﺭ ﭼﺎﭖ ﺳﻨﮕﻲ ﻗﺎﺟﺎر»، فصل‌نامة نگره، ش 36، ص95ـ98. [16] ضرغام، ادهم؛ گروئیانی، فرناز (1393). «نقش خیر و شر در شخصیت‏های آثار حسین قوللرآقاسی»، فصل‌نامة نگره، ش30، ص7. [17] طباطبایی، صالح (1391). دانش‌نامة هنر و معماری ایرانی، تهران: شادرنگ. [18] عبدی‌فر، نرگس (1392). هنر و معماری در دورة قاجار، هران: راشدین. [19] کوپر، جی. سی (1379). فرهنگ مصور نمادهـای سـنتی، ترجمة ملیحـه کرباسیان، تهران: فرشاد. [20] کاربونی، استفانو؛ ماسویا، توموکور (1381). کاشی‏های ایرانی، ترجمة مهناز شایسته‏فر، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد. [21] کریمی، اعظم (1385). «بررسی نقوش کاشی‌کاری کاخ گلستان»، فصل‌نامة رشد آموزش، ش اول، ص60ـ61. [22] کامرانی، بهنام (1385). «تبارشناسی نقش فرشته در نقاشی ایران»، کتاب ماه هنر، ص53. [23] گودرزی، مرتضی (1388). آینة خیال، بررسی تزئینات معماری دورة قاجار، تهران: سورة مهر. [24] موسوی، طاهر؛ خزایی، محمد (1389). «فرشته و دیو در آثار چاپ سنگی قاجاری»، مجلة ماه هنر، ش 139، ص43. [25] مراثی، محسن؛ جباری، فاطمه (1392). «مطالعة تطبیقی تصاویر نسخ چاپ سنگی و کاشی‏های مصور دورة قاجار»، هنرهای زیبا، دورة 18، ش اول، ص58ـ59. [26] یاحقی، محمدجعفر (1375). فرهنگ اساطیر، تهران: سروش. [27] حاج سید جوادی، محسن (1388): http://hajsayyedjavady.persianblog.ir/post/8/ [28] وب سایت رسمی مجموعه کاخ گلستان (1396): http://www.golestanpalace.ir/history.htm ]29[ Ettinghausen, Richard (1954). "The ‘Wade Cup’in the Cleveland Museum of Art, Its Origin and Decorations", in Ars Orientalis, Vol2, University of Michigan, P 349. ]30[ Fehevvari, Geza .(2000). The art of the Islamic world in the Tareq Rajab museum, I.B. Tauvis & co. Ltd. London._||_
مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران 124 10.22059/jwica.2017.242093.950 روانشناسی رابطۀ بین ابعاد کیفیت زندگی با هوش معنوی و مؤلفه‏ های آن در پرستاران زن شاغل در بیمارستان‌های اهواز رابطۀ بین ابعاد کیفیت زندگی با هوش معنوی و مؤلفه‏ های آن در پرستاران زن شاغل در بیمارستان‌های اهواز نوری ثمرین شهرام عضو هیئت علمی گروه روان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول نوری علیرضا کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی دانشگاه آزاد اسلامی تنکابن 22 12 2017 9 4 529 540 20 09 2017 21 11 2017 Copyright © 2017, مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران. 2017 https://jwica.ut.ac.ir/article_65337.html

با توجه به گسترة معنویت در زوایای مختلف زندگی انسان و لزوم ارزیابی نقش معنویت در کیفیت زندگی، هدف پژوهش حاضر بررسی ارتباط ابعاد کیفیت زندگی با هوش معنوی و مؤلفه‏های آن در پرستاران زن بود. این پژوهش، توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعة آماری پژوهش شامل همة پرستاران زن شاغل در بیمارستان‏های شهر اهواز بود که براساس جدول کرجسی مورگان نمونه‏ای به تعداد 200 نفر به روش تصادفی طبقه‏ای انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‏ها از پرسش‌نامه‏های هوش معنوی کینگ و کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی (فرم کوتاه) استفاده شد. داده‏ها با استفاده از روش آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و‏‏‏ ‏رگرسیون چندگانه تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بین هوش معنوی و مؤلفه‏های آن (معناسازی شخصی، آگاهی متعالی، تفکر وجودی انتقادی) با کیفیت زندگی رابطة مثبت و معناداری وجود دارد. همچنین، مشخص شد که ابعاد هوش معنوی (معناسازی شخصی، گسترش آگاهی و آگاهی متعالی) پیش‌بینی‌کنندة مثبت و معنادار برای کیفیت زندگی و مؤلفه‏های آن بودند. افزون بر این، ابعاد هوش معنوی 3/9 درصد از واریانس کل کیفیت زندگی پرستاران را تبیین کردند.

 پرستاران کیفیت زندگی هوش معنوی [1] اردلان، محمدرضا (1393). «رابطة هوش معنوی با کیفیت زندگی کاری و بلوغ معلمان ابتدایی ناحیة 2»، مجلة رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، س5، دورۀ، ش 17، ص 81ـ102. [2] برغندان، سپیده؛ خلعتبری، جواد (1395). «همبستگی تنظیم‌شناختی هیجان و هوش معنوی با کیفیت زندگی بخش اورژانس»، نشریة پرستاران ایران، دورۀ 29، ش104، ص 46ـ54. [3] حسینیان، سیمین؛ قاسم‌زاده، سوگند؛ نیکنام، ماندانا (1390). «پیش‌بینی کیفیت زندگی در معلمان زن براساس متغیرهای هوش هیجانی و هوش معنوی»، فصل‌نامة مشاورة شغلی و سازمانی، دورۀ3، ش9، ص 42ـ60. [4] حمید، نجمه؛ خدادوست، فرزانه؛ مهرابی‌زاده هنرمند، مهناز (1396). «پیش‌بینی کیفیت زندگی و میزان فعالیت روزمرة بیماران پیوند کلیة شهر اهواز براساس هوش معنوی، منبع کنترل، سلامت و شیوه‏های مقابله با استرس»، مجلة علمی پزشکی جندی‌شاپور،دورۀ 16، ش 4، ص 411ـ424. [5] حمید، نجمه؛ زمستانی، مهدی (1392). «رابطة هوش معنوی، ویژگی‏های شخصیتی و کیفیت زندگی در دانشجویان پزشکی»، فصل‌نامة پزشکی هرمزگان، س17، ش4، ص 347ـ357. [6] زمانی، نرجس؛ بحرینیان، سید عبدالمجید؛ اشرفی، سحر؛ مقتدری، شیرین (1394). «هوش معنوی بر کیفیت زندگی و بهزیستی روان‌شناختی سالمندان ساکن آسایشگاه در بندرعباس»، فصل‌نامة پرستاری سالمندان،دورۀ 1، ش4، ص82ـ94. [7] سهرابی، فرامرز (1387). «مبانی هوش معنوی»، مجلة بهداشت روانی، س1، ش1، ص 14ـ18. [8] ضمیری، سمیه؛ عزیزی، سکینه و دیگران (1395). «پیش‌بینی خودکارآمدی دانشجویان براساس هوش معنوی»، مجلة دانشگاه علوم پزشکی سبزوار،دورۀ 23، ش2، ص196ـ203. [9] عبدیوسف‌خانی، زینت؛ اکبری امرغان، حسین (1393). «رابطة بین هوش معنوی و رضایت‌مندی از زندگی»، فصل‌نامة علمی‌ـ پژوهشی پژوهش‌نامة تربیتی،دوره 9، ش38، ص 39ـ54. [10] عنبری، موسی (1389). «بررسی تحولات کیفیت زندگی و ایران»،فصل‌نامة محلی روستایی‌ـ شهری (توسعة روستایی)، دورۀ1، ش2، ص 149ـ181. [11] غباری بناب، باقر؛ سلیمی، محمد؛ سلیانی، لیلا؛ نوری‌مقدم، ثنا (1386). «هوش معنوی»، مجلة اندیشة نوین دینی، دورۀ3، ش 10، ص 125ـ147. [12] کیانژاد اندواری، نسرین؛ قمری، محمد؛ فتحی اقدم، قربان (1392). «رابطة هوش معنوی و تاب‌آوری با کیفیت زندگی معلمان»، ششمین همایش بین‌المللی روان‌شناسی کودک و نوجوان، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز. [13] محمودی، مریم؛ زهراکار، کیانوش؛ شعبانی، حسن (1392). «اثربخشی آموزش مهارت‌های زندگی بر بهبود کیفیت زندگی دانشجویان»، فصل‌نامة علمی‌ـ پژوهشی روان‌شناسی تحولی،دوره 10، ش37، ص 71ـ79. [14] مرعشی، سید علی؛ محرابیان، طاهر؛ مسلمان، مهسا (1395). «بررسی رابطة ویژگی‏های شخصیتی و هوش معنوی با رضایت از زندگی در کارکنان یک شرکت صنعتی در استان ایلام»، مجلة علوم مراقبتی نظامی،دورۀ 3، ش1، ص 48ـ54. [15] موحدی، لیلا؛ زنددوانیان، احمد؛ زارعی محمودآبادی، حسن (1395). «تأثیر آموزش هوش معنوی بر بهبود کیفیت زندگی معلولان جسمی شهرستان میبد»، دوماهنامة علمی پژوهشی طلوع بهداشت یزد،دورۀ 15، ش5، ص 109ـ121. [16] میکائیلی، نیلوفر (1392). «نقش هوش معنوی در کیفیت زندگی نوجوانان»، ششمین همایش بین‌المللی روان‌شناسی کودک و نوجوان»، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز. [17] نجات، سحرناز؛ منتظری، علی؛ هلاکوئی نائینی، کاظم؛ مجدزاده، سیدرضا (1385). «مقایسة کیفیت زندگی افراد مبتلا به اسکلروز چندگانه با افراد سالم»، فصل‌نامة دانشکدةبهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی،دورۀ 2، ش3و4، ص 1ـ12. [18] یوسفی، فریده؛ صفری، هاجر (1388). «بررسی اثر هوش عاطفی بر کیفیت زندگی و ابعاد آن»، فصل‌نامة علمی‌ـ پژوهشی مطالعات روا‌ن‌شناختی، دورۀ5، ش4، ص 107ـ128. [19] Ansari,M. (2015). “Investigating the relationship between spiritual intelligence and happiness and quality of life for gir students”, Internationa Journal of Huanities and Cultural Studies, 1678-1685. [20] Bigdeloo, M., & Dasht -Bozorgi, A. (2016). “Relationship between the spiritual intelligence, self-controle, and life satisfaction in high school teachers of Mahshahr city”, Review of European Studies, 8(2), PP 210-216. [21] Bohnke P. (2008). “Does society matter? Life satisfaction in the enlarged Europe”, Social Indicators Research; 87: PP 189-210. [22] Bonini A. N. (2008). “Cross-national variation in individual life satisfaction: Effects of national wealth, human development, and environmental conditions”, Social Indicators Research; 87: PP 223-236. [23] Emmons A. ( 2000). “Is spirituality intelligence? Motivation coynition, and the psychology of ultimate concern”, International Journal For the Psychology of Religion. 10: PP 3-26. [24] Felce D, Perry J. (1999). “Quality of life: Its definition and measurement”, Research in Developmental Disabilities. 16: PP 51- 74. [25] Hagerty M. R, Cummins R. A, Ferriss, A. L, Land, K, Michalos A. C, Peterson, M, Sharpe A, Sirgy J & Vogel J.( 2011). “Quality of life indexes for national policy: Review and agenda for research”, Social Indicators Research.; 55: 1, PP 1-96. [26] Karimi, Z., & Karimi, F. (2016). “The structural model of relationship between spiritual intelligence and emotional intelligence with quality of work life and work engagement of employees”, International Journal of Management in Education, 10, 3, PP 278-292. [27] King D B. Rethinking claims of spiritual intelligence. (2008). A definition, model and measure, Canada, Master’s Thesis, Trent university. [28] Livingstone H. A, Day A. L. (2005). “Comparing the construct and criterion related validity of ability-based and mixed-model measures of emotional intelligence”, Educational and Psychological Measurement; 65: PP 757-779. [29] Liu L. (2006). “Quality of life as a social representation in China: A qualitative study”,Social Indicators Research; 75: PP 217- 240. [30] Lopes P N, Brackett M A, Nezlek, J. B, Schutz A, Sellin I, Salovey, P. (2004). “emotional intelligence and social interaction”, Personality and Social Psychology Bulletin., 30: PP 1018-1034. [31] Malkina-Pykh I. G, PykhY. Q. (2008). “Quality-of-life indicators at different scales: Theoretical background”, Ecological Indicators, 8: PP 854-862. [32] Olver I N.( 2013). “The relationship between spritual well-being and quality of life”, Investigating prayer, 10: PP 77-94. [33] Pant, N.&,Srivastava, S.K.(2014). “Effect of spiritual intelligence on mental health and quality of life among college students”, Zenith International Journal of Multidisciplinary Research, 4, 8, PP 208-215. [34] Shabani J, Aishah Hassan S, Ahmad A, Baba M. (2010). “Age as Moderated Influence on the Link of Spiritual and Emotional Intelligence with Mental Health in High School Students”, Journal of American Science, 6: PP 38-45. [35] Spjut A. (2004). Effect of spirituality on Job satisfaction for clinical laboratory science professionals, Doctoral dissertation, University of phoenix, USA, Arizona. [36] Yaghoubi, L. Sadeghian, S. Yaghoubi, P.,& Soveyzi, R. (2017). “The relationship between spiritual intelligence and life quality among elderly people residing nursing home in Tehran”, Nova Journal of Humanities and Social Sciences, 6, 1, PP 1-6. [37] Elkins, M R. (2004). “Developing a plan for pediatric spiritual care”, Holistic Nursing practice, 18: PP 179-186._||_
مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران 124 10.22059/jwica.2017.233986.877 جامعه شناسی تجربیات زیستۀ دانشجویان تحصیلات تکمیلی دختر دانشگاه تبریز از ازدواج دیرهنگام (مطالعه ‏ای پدیدارشناختی) تجربیات زیستۀ دانشجویان تحصیلات تکمیلی دختر دانشگاه تبریز از ازدواج دیرهنگام (مطالعه ‏ای پدیدارشناختی) ایمان زاده علی استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه تبریز محمدزاده صدیقه کارشناسی ارشد گروه آموزش و بهسازی منابع انسانی، دانشگاه تبریز علیپور سریه کارشناسی ارشد گروه آموزش و بهسازی منابع انسانی، دانشگاه تبریز 22 12 2017 9 4 541 560 25 05 2017 18 09 2017 Copyright © 2017, مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران. 2017 https://jwica.ut.ac.ir/article_65338.html

با تغییر سبک زندگی افراد و عوامل مؤثر بر آن، گرایش به ازدواج‌نکردن یا تأخیر در آن یکی از مسائل اساسی جوامع امروزی است. این امر در دانشجویان تحصیلات تکمیلی با فراوانی بیشتری مشاهده می‏شود. هدف پژوهش حاضر بررسی تجربیات زیستة دانشجویان تحصیلات تکمیلی دختر دانشگاه تبریز از ازدواج دیرهنگام است. پژوهش حاضر به روش کیفی و پدیدارشناسی و نمونه‏گیری هدفمند و از طریق مصاحبة ژرف‏نگر با 22 نفر از دخترانی که هنوز ازدواج نکرده‏اند انجام گرفت. مصاحبه‏ها ضبط و به روش استرابرت و کارپتنر تجزیه و تحلیل شدند. از تجربیات این افراد پنج مضمون اصلی: اقتصاد، تحصیلات، فرهنگ، فضای مجازی و عواقب و پیامدها به دست آمد که از مضامین فرعی آن‏ها می‏توان به نقش مسائل اقتصادی، باورها و سنت‏های غلط اجتماعی و گسترش فضاهای مجازی در گسترش ازدواج دیرهنگام اشاره کرد که برای این افراد پیامدهایی نظیر افسردگی، وانهادگی، اضطراب تنهایی و خودتحقیری را به دنبال داشته است. می‏توان با اتخاذ راهکارهایی مبتنی بر سبک زندگی اسلامی بر این پدیدة روزافزون غالب شد.

 ازدواج دیرهنگام پدیدارشناختی تجربیات زیسته دانشجویان تحصیلات تکمیلی [1] آﺑﺮﻓﺖ، ﺣﮑﯿﻤﻪ (1384). «ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺑﺎﻻ‌رﻓﺘﻦ ﺳﻦ ازدواج در ﺑﯿﻦ دﺧﺘﺮان ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان»، ﭘﺎﯾﺎن‌ﻧﺎﻣة ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ، داﻧﺸﮑﺪة ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ. [2] ادیب حاج باقری، محسن؛ پرویزی، سرور؛ صلصالی، مهوش (1390). روش‌های تحقیق کیفی، تهران: بشری. [3] اﺳﮑﻨﺪری ﭼﺮاﺗﯽ، آذر (1387). «ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻮاﻣﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣؤﺛﺮ ﺑﺮ تأﺧﯿﺮ ﺳﻦ ازدواج در اﯾﺮان ﺑﺎ تأﮐﯿﺪ ﺑﺮ اﺳﺘﺎن ﮔﻠﺴﺘﺎن»، ﻓﺼﻠ‌‌ﻨﺎﻣة ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه آزاد آﺷﺘﯿﺎن، ﺳ 4، ش 3، ص1−25. [4] امامی سیگارودی، عبدالحسین؛ دهقان نیری، ناهید؛ رهنورد، زهرا؛ سعید نوری، علی (1391). «روش‌شناسی تحقیق کیفی: پدیدارشناسی»، فصلنامۀ پرستاری و مامایی جامع‌نگر، دورۀ 22، ش 68، پاییز و زمستان. ص 63ـ56. [5] ایمان‏زاده، علی؛ علیپور، سریه (1395). «تجربة زیستة زنان مرند از مشکلات ازدواج زود‌هنگام»، فصل‌نامة علمی پژوهشی زن و فرهنگ، دورة 8، ش 30، ص 31ـ46. [6] ایمان‌زاده، علی؛ سجادی، سید مهدی (1386). «چالش‌های اساسی تربیت دینی در فضای ریزوماتیک»، فصل‌نامة علمی پژوهشی روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز، دورة 3، س 4، زمستان، ص 20ـ1. [7] جهان‌سیر، خسرو (1384). «عوامل تعیین‌کنندة ازدواج دانشجویی و تأثیر آن بر کاهش ناهنجاری‌های اخلاقی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه»، دانش و پژوهش در روان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان (اصفهان)، ش 23، ص 115ـ134. [8] حبیب‌پور گتابی، کرم؛ غفاری، غلامرضا (1390). «علل افزایش سن ازدواج دختران»، زن در توسعه و سیاست، دورۀ 9، ش 1، بهار، ص 7ـ34. [9] خجسته‌مهر، رضا؛ محمدی، علی؛ عباس‌پور، ذبیح‌الله (1395). «نگرش دانشجویان متأهل به ازدواج»، نشریة روان‌پرستاری، دورة 4، ش 2، ص 20ـ27. [10] رضادوست، کریم؛ ممبنی، ایمان (1390). «ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺭﺍﺑﻄة ﺑﻴﻦ تأﺧﻴﺮ ﺳﻦ ﺍﺯﺩﻭﺍﺝ ﻭ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎﻱ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺩﺭﺁﻣﺪ، ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺗﺤﺼﻴﻼﺕ ﻭ ﺗﻌﺪﺍﺩﻱ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺯ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎ ﺩﺭ ﺯﻧﺎﻥ ﺷﺎﻏﻞ»، دو فصل‌نامة مشاوره کاربردی، ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﺷﻬﻴﺪ ﭼﻤﺮﺍﻥ ﺍﻫﻮﺍﺯ، دوره1، ش1، ص 105ـ122. [11] رﻓﺎﻫﯽ، ژاﻟﻪ و ﻫﻤﮑﺎران (1389). «ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ‌ای ﻣﻼک‌ﻫﺎی ﻫﻤﺴﺮﮔﺰﯾﻨﯽ در زﻧﺎن و ﻣﺮدان ﺷﯿﺮازی در دو ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﻨﮕﺎم ازدواج و اﮐﻨﻮن»، ﺗﺎزه‌ﻫﺎ و ﭘﮋوﻫﺸ‌‌‌ﻬﺎی ﻣﺸﺎوره، دوره9، ش33، ص 7ـ13. [12] گرامیان، بهروز (1387). «خانوادة ایرانی در هزارة سوم»، هفته‌نامة ارغوان ، دوره 16،ش1، ص 15ـ23. [13] عباسی، پریسا (1395). «بررسی علل افزایش سن ازدواج دختران با تکیه بر تغییرات سبک زندگی»، تحقیقات جدید در علوم انسانی، س 2، ش 3 ، ص 33ـ59. [14] عباس‌زاده، محمد؛ نیکدل، نرمین (1395). «مطالعۀ بسترهای زمینه‏ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، زن در فرهنگ و هنر، دوره 8، ش 4، ص 493ـ516. [15] محمودیان، حسین (1383). «سن ازدواج در حال افزایش: بررسی عوامل پشتیبان»، پایان‏نامة علوم اجتماعی، ش 24، ص 27ـ53. [16] ﻣﯿﺮﺳﻨﺪﺳﯽ، ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ؛ ﻣﺤﻤﺪی ﻗﻠﻌﻪ‌ﺳﻔﯿﺪی، ﻣﺼﻄﻔﯽ (1390). «ﺑﺮرﺳﯽ راﺑطة ﺗﺤﺼﯿﻼت زﻧﺎن ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻦ ازدواج آﻧ‌ﻬﺎ و راﻫﮑﺎرﻫﺎی ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی از آن ﺑﺎ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﺮ روﯾﮑﺮد اﺳﻼﻣﯽ»، ﻓﺼﻠ‌ﻨﺎﻣة ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ دﻓﺎﻋﯽ زﻧﺎن و ﺧﺎﻧﻮاده، ﺳ 5، ش 17. ص179ـ204. [17] میری، محمدرضا (1376). بررسی نگرش و علل کاهش ازدواج در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی بیرجند در سال 1374/ نخستین همایش کشوری نقش ازدواج در بهداشت روانی دانشجویان دولتی‌ـ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. [18] محمدی ری‌شهری، محمد (1384). میزان‌الحکمه، ترجمة حمیدرضا شیخی، قم: انتشارات دارالحدیث. [19] ﻣﺤﻤﺪی، ﺳﻌﯿﺪ و ﻫﻤﮑﺎران (1383). «ﻋﻮاﻣﻞ روانﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﺠﺮد ﺟﺎﻧﺒﺎزان مؤﻧﺚ»، ﻓﺼﻠ‌ﻨﺎﻣة ﻋﻠﻤﯽ‌ـ ﭘﮋوﻫﺸﯽ رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺳ 3، ش 21، ص288ـ301. [20] محبی، فاطمه؛ سیاح، مونس؛ حسینی، شیماسادات (1395). «دﻻﻟﺘ‌‌‌ﻬﺎی ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ تأﺧﯿﺮ در ازدواج دﺧﺘﺮان داﻧﺸﺠﻮ»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، دوره6، ش2، ص 251ـ274. [21] ﻧﯿﮏﻣﻨﺶ، زﻫﺮا؛ ﮐﺎﻇﻤﯽ، ﯾﺤﯿﯽ (1385). «ﻋﻠﻞ و راه‌ﺣﻞ‌ﻫﺎی تأﺧﯿﺮ در ازدواج ﺟﻮاﻧﺎن»، ﻓﺼﻠ‌ﻨﺎﻣة ﻋﻠﻮم ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ و روان‌ﺷﻨﺎﺳﯽ (داﻧﺸﮕﺎه ﺳﯿﺴﺘﺎن و ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن)، ش 5، ص 49ـ77. [22] ﻫﯿﻮل، ﻣﮏدوﻧﺎﻟﺪ (1388). «ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻠﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﺳﻦ ازدواج»، وﯾﮋه‌ﻧﺎمة ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪاری ﻣﺎزﻧﺪران. [23] Addams, J., LeBar, L., & Noddings, N. (2014). Christian Women and Their Influence on Education. Foundations of Education: A Christian Vision, 35. [24] Cerbone, D. R. (2014). Understanding phenomenology. Routledge. [25] Cherlin, A. (2009). Marriage, divorce, remarriage. Harvard University Press. [26] Gangadharan, Lata & Pushkar Maitra (2001). The Effect of Education on the Timing of Marriage and First Birth in Pakistan.February. [27] Gibson‐Davis, C. M. (2009). “Money, Marriage, And Children: Testing The Financial Expectations And Family Formation Theory”, Journal of Marriage and Family, 71, PP 146-160. [28] Goodkind, D. (1997). “The Vietnamese Double Squeeze”. International Migration Review, 31, 1, PP 108-127. [29] Kabeer, N. (2007). Marriage, motherhood and masculinity in the global economy: reconfigurations of personal and economic life. Center for Global, International and Regional Studies. [30] Knox, Davidw & Caroline Schacht (2005). Choices in Relationships, Thomson Learning. Inc. Thomson Wadsworth, 10 David Drive Belmont, CA 94002-3098 U.S.A. [31] Lawrence, D. &E. Ikamari (2005). The Effect of Education on the Timing of Marriage in Kenya Max-Planck-Gesellschaft. [32] Noddings, N. (1992). “Social studies and feminism”, Theory & Research in Social Education, 20(3), PP 230-241. [33] Strong, B., & Cohen, T. F. (2013). The marriage and family experience: Intimate relationships in a changing society. Cengage Learning. [34] Strong, Bryan (2008). The Marriage and Family Experience. Thomson Higher Education, 10 Davids Drive, Belmont, C.A. 94002- 3098._||_
مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران 124 10.22059/jwica.2017.242277.952 ادبیات زنان و گفتمان مردسالاری در ادبیات داستانی مصر (موردکاوی داستان‏های کوتاه محمد حسین هیکل) زنان و گفتمان مردسالاری در ادبیات داستانی مصر (موردکاوی داستان‏های کوتاه محمد حسین هیکل) نعمتی قزوینی معصومه استادیار زبان و ادبیات عربی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 22 12 2017 9 4 561 576 23 09 2017 30 10 2017 Copyright © 2017, مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران. 2017 https://jwica.ut.ac.ir/article_65339.html

مردسالاری اصطلاحی است برای نظام و ساختاری که از راه نهادهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خود، زنان را زیر سلطه دارد. پدرسالاری نیز زیرمجموعة نظام مردسالار است که هدف اصلی آن سلطه بر زنان و به انقیاد کشاندن آنان است. از آنجا که بسیاری از منتقدان و روشن‌فکران عرب ریشة مشکلات و عقب‌ماندگی زنان را سلطة نظام مردسالاری می‏دانند، راه پیشرفت و رهایی آنان از عقب‌ماندگی را نیز در مبارزه با این نظام جست‌وجو می‌کنند. بر این اساس، هم‌ز‌مان با آغاز نهضت‏های بیداری در جهان عرب، جنبش‏های آزادی‏خواهانة زنان نیز شکل گرفت که مبارزه با نظام مردسالاری یکی از اهداف آن بود. محمد حسین هیکل، نویسنده، سیاست‌مدار، روزنامه‏نگار و حقوق‌دان مصری، از پیشگامان این عرصه در مصر بود. بخشی از آثار وی به طرح مشکلات و مسائل زنان و نقد نظام پدرسالاری در مصر اختصاص یافته است. از جملة این آثار، مجموعة داستان‏های کوتاه وی با عنوان قصص مصریة است که در آن بسیاری از مسائل زنان در مصر در سال‏های بعد از جنگ جهانی دوم به تصویر کشیده شده است. تحلیل‏های انجام‌شده در این مجموعه نشان می‌دهد فرهنگ مردسالاری مهم‏ترین گفتمانی است که هیکل آن را نقد کرده و در سه حوزة فردی، خانوادگی و اجتماعی قابل بررسی است.

 ادبیات معاصر مصر داستان کوتاه محمد حسین هیکل مردسالاری [1] آبوت، پاملا و کلروالاس (1380). جامعه‌شناسی زنان، ترجمة‏ منیژه نجم عراقی، تهران: نی. [2] آریان‌پور کاشانی، منوچهر (1308). فرهنگ انگلیسی‌ـ فارسی آریان‌پور، تهران: جهان رایانه. [3] آرین‌پور، یحیی (1382)، از نیما تا روزگار ما، تهران: زوار، چ 4. [4] ابویسانی، حسین؛ کاری، فاطمه (1391). «تحلیل رمان زینب براساس نقد فمنیستی»، پژوهش‌نامة نقد ادب عربی، ش4، ص7ـ28. [5] بستان، حسین (1383). اسلام و جامعه‌شناسی خانواده، قم: پژوهشکدة حوزه و دانشگاه. [6] حسینی، مریم؛ جهان‌بخش، فرانک (1389). «سیمای زن در رمان‌های برگزیدة محمد محمدعلی با تأکید بر نقد ادبی فمنیستی»، مجلة زن در فرهنگ و هنر، دورة1، ش3، ص79ـ98. [7] الحیدری، ابراهیم (2003). النظام الأبوی و إشکالیة الجنس عند العرب، بیروت: دارالساقی، ط1. [8] سعداوی، نوال (1359). چهرة عریان زن عرب، ترجمة مجید فروتن و رحیم مرادی، تهران: روزبهان. [9] سفیری، خدیجه؛ ایمانیان، سارا (1388). جامعه‌شناسی جنسیت، تهران: جامعه‌شناسان. [10] شمیسا، سیروس (1378). نقد ادبی، تهران: فردوس. [11] ضیف، شوقی (1957). الأدب العری المعاصر فی مصر، قاهره: دارالمعارف. [12] طلعت عطیة، نجاح (1993). «محمد حسین هیکل والدعوة إلی الأدب القومی المصری حتی 1932»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة زبان‌های شرقی دانشگاه امریکایی بیروت. [13] العشماوی، فوزیة (2005). المرأة فی أدب نجیب محفوظ، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب. [14] عمران وادی، طه (1996). محمد حسین هیکل: رائد الروایة (السیرةو التراث)، قاهره: دار النشر للجامعات، ط2. [15] عنایت، حمید (1356). سیری در اندیشة سیاسی عرب، تهران: فرانکلین. [16] گیدنز، آنتونی (1373). جامعه‌شناسی، ترجمة منوچهر صبوری، تهران: نی. [17] لطفی السید، أحمد (1958). الدکتور محمدحسن هیکل، قاهره: بی‌نا. [18] مشیرزاده، حمیرا (1382). از جنبش تا نظریه؛ تاریخ دو قرن فمنیسم، تهران: شیرازه. [19] معروف، یحیی؛ خسروی، سمیره (1395). «بررسی جامعه‌پذیری زنان در سه داستان کوتاه قماشة العلیان»، مجلة نقد ادب معاصر عربی، س6، ش10، ص127ـ164. [20] معین، محمد (1387). فرهنگ معین، تهران: دبیر. [21] نامدار، لیلا (1392). «زن‌ستایی و زن‌ستیزی در شعر معاصر ایران و عرب»، مجلة ادبیات تطبیقی، س4، ش8، ص257ـ289. [22] هیکل، محمد حسین (2012). قصص مصریة، قاهره: مؤسسة هنداوی للتعلیمو الثقافة._||_
مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران 124 10.22059/jwica.2017.234125.878 تاریخی نافرمانی (= عدم تمکین) زنان در مادیان هزاردادستان نافرمانی (= عدم تمکین) زنان در مادیان هزاردادستان ستوده مهشاد دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات میرفخرایی مهشید استاد دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران 22 12 2017 9 4 577 592 27 05 2017 27 08 2017 Copyright © 2017, مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران. 2017 https://jwica.ut.ac.ir/article_65341.html

مادیان هزاردادستان یکی از متون حقوقی معتبر به خط و زبان پهلوی است. مادیان در پایان دورة ساسانی، یعنی نیمة نخست قرن هفتم میلادی، نوشته شده و تنها متنی از این دوران است که به مسائل حقوقی پرداخته است. در این کتاب، به مسائلی همچون برده‌داری، ضمانت، شراکت، ازدواج، طلاق، نافرمانی (= عدم تمکین) و... اشاره شده است. در دوران ساسانیان، ارتباط متقابلی بین جایگاه زنان و موقعیت طبقاتی آن‌ها وجود داشت و برای زنانی که از اصول و هنجارهای اجتماعی، خانوادگی و مسائلی مانند آن پیروی نمی‌کردند، مجازات‌هایی مطابق با جایگاه اجتماعی آنان در نظر گرفته می‌شد. به این گروه از زنان نافرمان می‌گفتند. در این مقاله، مفهوم نافرمانی یا عدم تمکین، قوانین مربوط به نافرمانیِ زنان در پایه‌های گوناگون (پادشازن و چگرزن)، تحلیل احکام مربوط به آن، چگونگی مشارکت (= انبازی) و تصرف زن در اموال، قبل و بعد از محرزشدن نافرمانی، شرایط تعلق‌گرفتن دارایی (= خواسته) و ارث (= بَرماند) به فرزندان زن نافرمان و همچنین چگونگی وضعیت درآمد آن‌ها بررسی شده است.

 ساسانیان فارسی میانه مادیان هزاردادستان متون حقوقی نافرمانی یا عدم تمکین  [1] آموزگار،ژاله (1386) زبان فرهنگ اسطوره، تهران: معین. [2] ــــــــــ (1388) کتاب پنجم دینکرد، چ 2، تهران: معین. [3] آموزگار، ژاله؛ تفضلی، احمد (1375) زبان پهلوی (ادبیات و دستور آن)،چ 2، تهران: معین. [4] بارتلمه، کریستیان (1344) زن در حقوق ساسانی، (ناصرالدین صاحب‌الزمانی)، تهران: مؤسسة مطبوعاتی عطائی. [5] پریخانیان، آناهیت (1387) جامعه و قانون ایرانی، تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان، پژوهش دانشگاه کمبریج، گردآورنده: احسان یارشاطر، (حسن انوشه)، ج 3، ق 2، تهران: امیرکبیر. [6] پیرنیا، حسن (1382) تاریخ ایران باستان،ج 2، تهران: دنیای کتاب. [7] تفضلی، احمد (1376) تاریخ ادبیات پیش از اسلام،چ 5، تهران: سخن. [8] جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1392) ترمینولوژی حقوق، تهران: گلشن. [9] حاجی‌پور، نادیا (1395) «مفسران حقوقی مادیان هزاردادستان»، فصل‌نامة پازند، س 12، ش 44، 35-52. [10] حسینی، سید حسن (آصف) (1384) «درجات گناه، تاوان و پتت در دین زرتشتی، ادیان، مذاهب و عرفان»، هفت آسمان، زمستان، ش 28،187-224. [11] داوری، پروین (1394) «ازدواج موقت در دین زردشتی و اسلام»، زن در فرهنگ و هنر، دورة 7، ش4، 515-521. [12] دهقان، مصطفی (1381) «تحقیق و ترجمه‌ای جامع از کتاب مادیان (ماتیکان) هزاردادستان»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا: مرداد و شهریور، ش 58 و 59، 55-58. [13] دیانی، عبدالرسول (1383) «رابطة تمکین و نشوز و ضمانت اجرایی عدم تمکین»، مجلة دادرسی، مرداد و شهریور، ش 45، ص 10ـ15. [14] راشد محصل، محمدتقی (1385) وزیدگی‌های زادسپرم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. [15] ژینیو، فیلیپ (1372) ارداویراف نامه،(ژاله آموزگار)،چ 2، تهران: معین، انجمن ایرانشناسی فرانسه. [16] ستاری، جلال (1375) سیمای زن در فرهنگ ایران، تهران: نشر مرکز. [17] شهزادی، رستم (1365) قانون مدنی زردشتیان در زمان ساسانیان، تهران: فروهر. [18] شیروانی، علی (1378) ترجمه و تبیین شرح‌اللمعه شهید ثانی، ج 9: نکاح، تهران: دارالعلم. [19] عریان، سعید (1391) مادیان هزاردادستان، تهران: علمی. [20] کاکای افشار، علی (1381) «مادگان هزاردادستان کتاب هزارداوری»، مجلة کانون وکلا، ش 176، 32-44. [21] ــــــــــ (1385) «مادگان هزاردادستان کتاب هزار داوری (12)»، مجلة کانون وکلا، ش 192 و 193، 163-188. [22] کریستین سن، آرتور (1367)ایران در زمان ساسانیان، (رشید یاسمی)، تهران: امیرکبیر. [23] مزداپور، کتایون (1369) حیات اجتماعی زن در تاریخ ایران، دفتر اول پیش از اسلام، تهران: امیرکبیر. [24] ــــــــــ (1370) «دربارة ساخت خانواده در دورة ساسانیان»، مجلة فرهنگ، ش 9، 227-242. [25] ــــــــــ (1371) زن در آیین زرتشتی، آلمان: نوید. [26] ــــــــــ (1372) «خانوادة باستانی ایران»، مجلة زنان، فروردین و اردیبهشت، ش 17، 71-84. [27] ــــــــــ (1389) «بررسی چند اصطلاح فارسی میانه دربارة خانواده»، مجلة زبان شناخت، ش 1،11-22. [28] ــــــــــ (1390) شایست نشایست، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. [29] مظاهری، علی‌اکبر (1377) خانوادة ایرانی در دوران پیش از اسلام، (عبدالله توکل)،چ 2، تهران: قطره. [30] منصوری، یدالله (1387) «اصطلاحات حقوقی در زبان فارسی میانه»، نامة فرهنگستان، س 10، ش4، 144-155. [31] میرفخرایی، مهشید (1379) فرهنگ کوچک زبان پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. [32] ــــــــــ (1390) روایت پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. [33] وهمن، فریدون (1377) «ایران‌شناسی در غرب، مادیان هزاردادستان کتاب هزار داوری»، ایران‌شناسی، س10، ش1، 188ـ191. [34] یاسمی، رشید (1314) «ارداویراف‌نامه(4)»، مجلة مهر، ش 28، 365-372. [35] Anklesari, T. D. (1912). The social Code of the parsees in Sasanian Times or the Mādayān ī Hazār Dādestān (MHDA), part II: Bombay [36] Bulsara,S.J.(1937). The Laws of the Ancient Persians as Found in the “Mâtikân ē Hazâr Dâtastân” Bombay. [37] Boyce, Mary.(1968). Middle Persian literature,Handbuch der orientalistik,life.1,Leiden,pp.31-66. [38] Dhabhar.E.B.N. (ed). (1909). Saddar Nasr and Saddar Bundehesh. Bombay. [39] Manockji Rustamji Unvālā, E. (1922). Dārāb Hormazyār's Rivāyat, published by British India Press,Bombay. [40] Macuch, M. (1981). Das Sasanidische Rechtsbuch Mātakdān I hazār dātistān (Teil II). Wiesbaden. [41] ----------- (2003). “The function of Temporary Marriage in the context of Sasanian Family Law”, Proceeding of the fifth conference of the societas Iranologica Europaea held in Ravenna, October 6-11, vol.I: Ancient and Middle Iranian studies, ed.by A.panaino/ A. Piras, PP.585-597 [42] ----------- (2005). “Mādayān ī Hazār Dādestān”, Encyclopedia Iranica. Vol. XIII, Fasc. 2, PP. 125-131. [43] Perikhanian. A. (1973). Sasanidskii sudebnik, Yerevan. [44] ----------- (1997). The book of a thousand Judgements (a Sasanian Law-Book). Tr. Nina Garsoian.New York. [45] Shaki, M (1989). Family Law. Encyclopaedia Iranica. [46] ----------- (1990). “Čakar”. Encyclopaedia Iranica, Vol, IV, Fasc 6. Pp 647-649. [47] ----------- (1995a) “Ayōkēn”. Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc 2. P.149. [48] ----------- (1995b) “Divorce”. Encyclopaedia Iranica, Vol. VII, Fasc.4, pp. 443-448 and Vol, VII, Fasc 5, pp.449-451. [49]----------- (2009). “Judicial and Legal System ii. Parthian and Sasanian Juddicial System”. Encyclopaedia Iranica, Vol. XV, Fasc. 2, pp. 177-180._||_