دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 Cinematic representation of women's rights in temporary marriage; An approach from law and cinema بازنمایی سینمایی حقوق زنان در نکاح موقت؛ رهیافتی از تعامل حقوق و سینما ( مطالعه موردی 1370 تا 1402) 109093 10.22059/jwica.2026.391756.2142 FA حسام ملامحمدی اردکانی دانشجوی دکتری گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0006-6604-7188 زهرا شاکری دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران 0000-0003-3880-1594 Journal Article 2025 03 09 The observance of women's rights within the framework of the temporary marriage institution is a significant challenge. Notably, important films from Iranian cinema have also tackled this issue. The findings of this research indicate that the portrayal of temporary marriage in these cinematic works suggests that the common perception of this legal institution is not very positive; it is mainly considered a serious threat to the institution of the “family”, which is the result of permanent marriage. Consequently, due to this unfavorable perception, temporary marriages are usually conducted secretly, resulting in significant harm to the temporary wife.The lack of a requirement for registering temporary marriages prior to the wife's pregnancy, coupled with the fact that the validity of such marriages does not depend on registration, leads to considerable difficulties for women in establishing their child's lineage if a child is born. The evolving legislative process regarding temporary marriage also denotes that lawmakers have become aware of these difficult challenges and have attempted to address them. In this respect, the requirement to register temporary marriages in certain cases, such as after the wife's pregnancy, as well as criminalizing the failure to register a temporary marriage, all align with this effort. However, these legislative changes are not sufficient and do not guarantee the protection of women's rights within this legal institution. This research proposes that court permission should be a prerequisite for married men seeking temporary marriages, and that registering temporary marriages should be made absolutely mandatory.. رعایت حقوق زن در نهاد نکاح موقت یک چالش‌ جدی است. موقعیت فعلی نکاح موقت در حقوق ایران علاوه بر آثار حقوقی، دارای آثار اجتماعی نیز است که فیلم‎های مهمی از سینمای ایران به آن پرداخته‌اند. این پژوهش با بررسی 5 فیلم شاخص سینمای ایران به عنوان منبع بازنمایی آثار اجتماعی مقررات حقوقی، با استفاده از شیوه نقد تماتیک نشان می‎دهد بازنمایی نکاح موقت در این آثار سینمایی حاکی از این است که تلقی عرفی نسبت به این نهاد حقوقی چندان مثبت نیست و عمدتا خطری جدی برای نهاد «خانواده» که حاصل ازدواج دائم است، به شمار می‎رود. همچنین به جهت همین تلقی نامناسب، ازدواج‎های موقت معمولا به صورت مخفیانه انجام می‌شود و از این جهت نیز زوجه موقت آسیب‎ می‎بیند. عدم وجود الزام برای ثبت نکاح موقت پیش از بارداری زوجه، جز در صورت وجود شرط یا توافق، باعث می‎گردد تا در صورت تولد طفل و عدم پذیرش از سوی مرد، زن برای اثبات نسب فرزند متحمل سختی‎های زیادی شود. با انطباق این بازنمایی‎های سینمایی با ظرفیت حقوق ایران، مشخص می‎گردد که تغییرات صورت گرفته، اگرچه مثبت بوده لکن کافی و تضمین‎ کننده تمامی حقوق زن در این نهاد حقوقی نیست. پیشنهاد پژوهش این است که ازدواج موقت به صورت مطلق باید منوط به ثبت باشد. به برخی مقررات قوانین حمایت خانواده سال 1346 و 1353 رجوع شده و در نهایت قانونگذار مقرره‎ ای وضع کند که بر اساس آن چنانچه مردان متاهل بدون اذن زوجه دائم مبادرت به انعقاد نکاح موقت کند، زوجه اختیار طلاق داشته باشد https://jwica.ut.ac.ir/article_109093_2cc064dec7ce2a7149a548a215b58aad.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 The Anima Archetype in Simin Daneshvar's "Sutra" Short Story کهن الگوی آنیما در داستان کوتاه سوترا سیمین دانشور 357 374 109094 10.22059/jwica.2026.388739.2130 FA سیمین موحد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0009-0001-1248-727X Journal Article 2025 01 19 This article explores the Anima archetype in the short story Sutra. Archetypes are living energies in the psyche of every human being. The Anima archetype introduced by Carl Gustav Jung to define the feminine side of the male psyche is a main archetype in men. One of the most important manifestations of the individual and collective unconscious and, accordingly, all kinds of archetypes, including Anima, is in dreams and in literature. The short story Sutra from "Whom shall I greet?" collection by Simin Daneshvar, which is about the life of Nakhoda Abdul, a captain of the southern waters of Iran, shows the presence of Anima and her huge impact on the main character of the story. Since the entire story of Sutra is set in dreamlike states and thus in the realms of the unconscious mind, an examination of its archetypes is valuable and helps readers to gain a deeper understanding. This research is carried out with descriptive and analytical method, with the aim of achieving a broader and richer understanding of the story using the Jungian psychology approach. Its findings indicate the importance of archetypal images, especially Anima, which appeared as a fairy in the unconscious of Nakhada, the main character of the story, as well as her key role in his transformation rebirth at the end of the story, so that without Anima's life-giving presence and without her help and her inspiring role, this could not be possible. این مقاله به بررسی کهن‌الگوی آنیما در داستان کوتاه سوترا می‌پردازد. کهن‌الگوها انرژی‌های زندة موجود در ضمیر ناخودآگاه بشر و نیز روان هر انسانی هستند. آنیماکهن‌الگوی مطرح شده توسط کارل گوستاو یونگ برای تعریف وجه زنانة درون روان مرد بوده و از کهن‌الگوهای اصلی و مهمِ روان مردانه است. از نمودهای مهم ناخودآگاه فردی و جمعی و به تبع آن، انواع کهن‌الگوها از جمله آنیما، در خواب و رؤیا و در ادبیات است. داستان کوتاه سوترا از مجموعه‌داستان «به کی سلام کنم؟» سیمین دانشور که به سرگذشت ناخدای آب‌های جنوب ایران می‌پردازد، حضور کهن‌الگوی آنیما و تأثیر شگرف آن بر شخصیت اصلی داستان در راه رشد فردی را به نمایش می‌گذارد. از آنجا که داستان سوترا سراسر در حالات رؤیاگون و در نتیجه در عوالم ناخودآگاه می‌گذارد، بررسی کهن‌الگویی آن کمک شایانی به درک ژرف‌تر آن است. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای و اسنادی، با هدف درکِ وسیع‌تر داستان بر پایة رویکرد روان‌شناختی یونگ انجام شده است. یافته‌های پژوهش اهمیت تصاویر کهن‌الگویی خصوصاً آنیما را که به صورت پریزاده‌ای در ناخودآگاه ناخداعبدل، شخصیت اول داستان، ظاهر شده، و نیز نقش کلیدی او در تحول ناخدا و تولد دوباره‌اش در پایان داستان را نشان می‌دهد، به‌طوری‌که بدون حضور جان‌بخش آنیما و بدون نقش الهام‌بخش و یاریگرانه‌اش، این مهم میسر نمی‌شد. https://jwica.ut.ac.ir/article_109094_ca9c5b7936624ad3d719909abffcf40f.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 Muslim Women's Political and Social Activism in the Conflict Between Tradition and Modernity From the Perspective of Contemporary Egyptian Reformers (Case Study: Muhammad al-Ghazali al-Masri and Yusuf al-Qaradawi) کنشگری سیاسی و اجتماعی زن مسلمان در کشمکش بین سنت و تجدد از نگاه اصلاح‌گران معاصر مصری (مطالعه موردی: محمد غزالی مصری و یوسف قرضاوی) 375 396 109092 10.22059/jwica.2026.387201.2117 FA حمیده دانشجو دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0009-0002-1130-5224 هادی وکیلی دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران. 0009-0001-5248-8891 فاطمه جان احمدی استاد گروه تاریخ، دانشگاه تربیت مدرس تهران، ایران. 0000-0003-4609-2011 Journal Article 2024 12 27 Since the encounter of Islamic societies with Western culture and civilization, the conflict between tradition and modernity has become one of the most important intellectual and social challenges of the Muslim world—a challenge that has manifested itself particularly strongly in the issue of the political and socio cultural participation of Muslim women. This matter, often accompanied by extreme or overly permissive approaches, has prompted many Muslim thinkers to respond, reflect, and propose solutions. Among these thinkers, Muḥammad al Ghazālī of Egypt and Yūsuf al Qaraḍāwī hold a special place, as their ideas have been influential in the intellectual and political transformations of the contemporary Muslim world, especially within the Arab and Sunni spheres. This study, using a descriptive analytical method and a comparative approach, seeks to answer the question of how al Ghazālī’s and al Qaraḍāwī’s views on the presence and socio political engagement of Muslim women were formed, and to what extent these views were shaped by the confrontation—or coexistence—between tradition and modernity. The findings indicate that both thinkers, while criticizing and rejecting the extremist traditionalist and modernist approaches, emphasize reviving a balanced perspective based on authentic Islamic teachings—teachings which, in their view, were embodied during the Prophet’s era in the way women were treated and in their realistic and well measured participation in society. از زمان مواجهه جوامع اسلامی با فرهنگ و تمدن غرب، نزاع میان سنت و تجدد به یکی از مهم‌ترین چالش‌های فکری و اجتماعی جهان اسلام بدل شد؛ چالشی که به ‌ویژه در موضوع حضور و کنشگری سیاسی ـ اجتماعی زنان مسلمان، نمودی پررنگ یافت. این مسئله که غالباً با رویکردهای افراطی و تفریطی همراه بوده، واکنش بسیاری از اندیشمندان مسلمان را برانگیخت و آنان را به تأمل و ارائه راهکارهایی در این زمینه واداشت. در میان این متفکران، محمد غزالی مصری و یوسف قرضاوی، دو اندیشمند برجسته معاصر، جایگاهی ویژه دارند؛ چراکه آرای آنان در تحولات فکری و سیاسی سده اخیر جهان اسلام، به‌ویژه در حوزه عربی و اهل سنت، تأثیرگذار بوده است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از روش مقایسه‌ای، در پی پاسخ به این پرسش است که دیدگاه‌های غزالی و قرضاوی درباره حضور و کنشگری سیاسی ـ اجتماعی زنِ مسلمان چگونه شکل گرفته و تا چه میزان از تقابل یا هم‌زیستی سنت و تجدد تأثیر پذیرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این دو اندیشمند، ضمن نقد و ردّ هر دو رویکرد افراطیِ سنت‌گرایی و تجددگرایی، بر احیای نگرشی اعتدالی مبتنی بر آموزه‌های اصیل اسلامی تأکید داشته‌اند؛ آموزه‌هایی که به باور آنان، در عصر پیامبر اکرم (ص) در نحوه مواجهه با زنان و مشارکت اجتماعی آنان به‌ گونه‌ای متوازن و واقع‌بینانه تحقق یافته بود. https://jwica.ut.ac.ir/article_109092_2ee1d728b87c226604a53f5066874d79.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 The Impact of Westernization on Changes in Women's Identity and Clothing in the Qajar Era تأثیر فرنگ‌مآبی بر تغییرات هویتی و پوشاک زنان در عصر قاجار 397 421 109095 10.22059/jwica.2026.391468.2140 FA ستار خالدیان گروه باستان‌شناسی، دانشگاه هنر شیراز، شیراز، ایران 0009-0004-2820-570X مریم دشتی‌زاده گروه موزه، دانشگاه هنر شیراز، شیراز، ایران 0000-0002-2970-6598 Journal Article 2025 03 11 Clothing is not only an outward expression of a society's culture, but also a reflection of its identity, values, and social changes. During the Qajar period, cultural and social transformations, particularly influenced by Westernization and modernization, led to changes in women's clothing. Many previous studies have attributed these changes primarily to economic and political factors, such as the import of foreign textiles and government reforms, while giving less attention to the role of cultural and social factors. This study, using a historical and analytical approach, examines the changes in women's clothing in the Qajar period in three phases: first, the continuation of traditional dress until the mid-reign of Nasser al-Din Shah; second, the limited influence of European culture on the court after Nasser al-Din Shah's travels to the West; and third, significant changes in women's clothing during the Constitutional Revolution and the spread of modernist ideas. The findings suggest that Westernization and the influence of interactions with the West had a greater impact on the transformation of women's clothing than factors such as the importation of foreign fabrics. Modern schools, newspapers, and intellectual movements were key factors that contributed to changes in clothing patterns. However, these changes were not uniform or homogeneous. The results of this study show that the changes in clothing during the Qajar period were not merely a superficial transformation, but a reflection of deeper changes in the cultural identity of Iranian society. پوشاک نه‌تنها جنبه‌ای ظاهری از فرهنگ یک جامعه است، بلکه بازتابی از هویت، ارزش‌ها و تغییرات اجتماعی محسوب می‌شود. در دوره قاجار، تحولات فرهنگی و اجتماعی به‌ویژه تحت تأثیر فرنگ‌مآبی و تجددخواهی، موجب تغییراتی در پوشاک زنان شد. بسیاری از پژوهش‌های پیشین، این تغییرات را عمدتاً ناشی از عوامل اقتصادی و سیاسی، از جمله ورود منسوجات خارجی و اصلاحات حکومتی دانسته‌اند و کمتر به نقش عوامل فرهنگی، اجتماعی در این زمینه پرداخته‌اند. این پژوهش با رویکردی تاریخی و تحلیلی، روند تغییرات پوشاک زنان قاجاری را در سه مرحله: نخست، تداوم پوشش سنتی تا اواسط سلطنت ناصرالدین‌شاه؛ دوم، تأثیرپذیری محدود درباریان از فرهنگ اروپایی پس از سفرهای ناصرالدین‌شاه به غرب؛ و سوم، تغییرات اساسی در پوشاک زنان، هم‌زمان با انقلاب مشروطه و گسترش تفکرات مدرنیستی بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فرنگ‌مآبی و تأثیرات ناشی از تعامل با غرب، بیش از عواملی مانند واردات پارچه‌های خارجی، بر تغییر سبک پوشش زنان تأثیر داشته است. مدارس نوین، مطبوعات، و گرایش‌های روشنفکری از جمله عوامل مهمی بودند که موجب تغییر در الگوهای پوشاک شدند. بااین‌حال، این تغییرات یکسان و همگن نبودند. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که تغییرات پوشاک در دوره قاجار، فراتر از یک دگرگونی ساده‌ی ظاهری، بازتابی از تحولات عمیق‌تر در هویت فرهنگی جامعه ایران بوده است. https://jwica.ut.ac.ir/article_109095_32191806e55b360fb29af3bbe3e23605.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 Anthropological Study of Fertility and Birth Rituals among Rural and Nomadic Society in Ilam Province مطالعه مردم‌شناختی آیین‌های باروری و تولد در جامعه روستایی و عشایری ایلام 423 443 109096 10.22059/jwica.2026.395848.2159 FA منصور منصوری مقدم استادیار گروه مردم شناسی دانشگاه مازندران 0000-0002-2650-1191 Journal Article 2025 05 28 This article aims to examine the connection between cultural beliefs and the biological processes related to fertility, childbirth, and gender in local communities in Iran through an ethnographic analysis of rituals, prayers, and symbolic systems surrounding reproduction. The research is qualitative in nature, based on participant observation, in-depth interviews, and the analysis of empirical content. Data were collected from various indigenous communities and analyzed through an interpretive approach within the framework of medical anthropology.Findings reveal that local understandings of fertility, abortion, infertility, and gender are not merely biological, but deeply cultural, spiritual, and symbolic. Concepts such as jinn, talismans, malevolent intentions, or specific prayers play a significant role in explaining reproductive challenges. These beliefs lead women and families to seek not only medical services but also healing rituals, pilgrimages, votive practices, and the use of immaterial resources such as incantations and the sanctification of holy sites in response to infertility or childbirth.The analysis of postpartum rituals also shows that these practices go beyond physical hygiene, serving to restore psychological, social, and spiritual balance for both mother and child. Furthermore, the child’s gender, its identification or transformation, is perceived as a cultural phenomenon linked to social roles and gender expectations.The article concludes by emphasizing the importance of integrating modern medical knowledge with the cultural and spiritual understanding of local communities. Policy-making in the field of reproductive health in such contexts requires respect for indigenous knowledge and the establishment of trust-based, culturally informed communication. این مقاله با رویکردی مردم‌شناختی به تحلیل ابعاد فرهنگی باروری، فرزندآوری، نازایی، سقط جنین، مراقبت‌های پس از زایمان، تشخیص و تغییر جنسیت و ختنه در جوامع روستایی و عشایری استان ایلام می‌پردازد. موضوعات مورد بررسی نشان می‌دهند که کنش‌های مرتبط با بدن و تولیدمثل، صرفاً زیستی نیستند و در چارچوب معانی فرهنگی، باورهای دینی و نظام‌های نمادین شکل می‌گیرند. پژوهش حاضر مبتنی بر رویکرد مردم‌نگارانه و تحلیل کیفی است و از طریق مشاهده میدانی، مصاحبه‌های عمیق و بررسی روایت‌های شفاهی انجام شده است. تمرکز اصلی بر فهم تجربه زیسته و نظام معنایی بومی جوامع روستایی و عشایری بوده است.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این پدیده‌ها فراتر از ابعاد زیستی، در بستری از معانی فرهنگی، باورهای دینی و نظام‌های نمادین محلی معنا می‌یابند و به‌گونه‌ای درهم‌تنیده با تجربه زیسته، ساخت هویت و روابط قدرت در جامعه هستند. باور به عوامل ماورایی مانند اجنه، طلسم‌ها و نیروهای غیبی در تبیین مشکلات باروری، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به نگرش مردم و انتخاب شیوه‌های درمانی دارد. آیین‌های مراقبتی پس از زایمان و توسل به مکان‌های مقدس نیز بیانگر درکی فرهنگی از سلامت به مثابه تعادل میان جسم، روح و نظم معنوی است. افزون بر این، درک اجتماعی از جنسیت و نقش‌های جنسیتی نشان می‌دهد که موضوعاتی مانند تشخیص یا تغییر جنسیت، نه‌فقط مسئله‌ای پزشکی بلکه فرآیندی هویتی و فرهنگی است. این مطالعه بر ضرورت پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و مردم‌نگارانه برای ارتقای سلامت باروری و طراحی سیاست‌های فرهنگی‌محور در حوزه سلامت تأکید می‌کند. https://jwica.ut.ac.ir/article_109096_c354ec00a861dcae9a4a276ea41d2590.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 Investigating the factors affecting the emergence of extramarital relationships in women based on love schemas: a study qualitative بررسی عوامل مؤثربر پدیدآیی روابط فرازناشویی در زنان مبتنی بر طرحواره های عشق : یک مطالعه کیفی 445 465 109097 10.22059/jwica.2026.396828.2163 FA معصومه زیبایی نژاد استادیار گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران،ایران 0009-0007-7732-7983 سمیرا هاشمی استادیار گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0001-9250-7199 Journal Article 2025 06 07 Extramarital relationships represent one of the most significant and important threats to marital stability, frequently accompanied by loss of trust and various psychological consequences. Aim: The present study aimed to explore the role of love schemas in the formation of extramarital relationships by analyzing the lived experiences of women involved in such relationships. Method: Employing a qualitative design with a phenomenological approach, semi‑structured interviews were conducted with twenty women residing in Tehran who had reported experiences of extramarital involvement. Participants were selected through purposive sampling, and an initial assessment of their love schemas was performed using the Love Schema Scale (LS). Subsequently, the data were analyzed through thematic coding. Findings: Data analysis yielded three main themes and twenty subthemes. The principal themes included maintaining distance from intimate relationships (associated with the avoidant schema), persistent pursuit of intimacy (associated with the dependent schema), and ambivalent attitude toward closeness (associated with the unstable schema). Each of these themes reflected distinct deficiencies in attachment structure and emotional regulation. Conclusion: The findings suggest that individuals characterized by different love schemas hold diverse perceptions and motivations for engaging in extramarital relationships, underscoring the necessity of schema‑informed considerations in psychotherapeutic and counselling interventions addressing marital infidelity. روابط فرازناشویی یکی از آسیب های مهم روابط زناشویی است که با از دست رفتن اعتماد و پیامدهای روانی همراه می‌شود. هدف: هدف این پژوهش این بود که با استفاده از تجارب زنان دارای روابط فرازناشویی، به بررسی نقش طرحواره‌های عشق در شکل گیری این نوع روابط بپردازد. روش: روش این مطالعه روش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی بود. به این ترتیب با 20 نفر از زنان ساکن تهران که تجربه روابط فرازناشویی را گزارش کردند و بصورت نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته انجام شد. سنجش اولیه طرحواره‌ها نیز با مقیاس (LS) انجام گرفت و پس از آن داده‌ها با کدگذاری تحلیل شدند. یافته‌ها: پس از تحلیل داده ها سه مضمون اصلی و ۲۰ مضمون فرعی استخراج گردید. مضامین اصلی شامل حفظ فاصله از روابط صمیمانه (مربوط به طرحواره کناره گیر)، جستجوی مداوم روابط صمیمانه (مربوط به طرحواره چسبنده)، و مواجهۀ دوگانه نسبت به صمیمیت (مربوط به طرحواره بی ثبات) بود که هرکدام بیانگر نوع خاصی از نقص در ساختار دلبستگی و تنظیم هیجانی محسوب می‌شوند. نتایج: یافته های این پژوهش نشان دادکه افراد با طرحواره های مختلف عشق، ادراک و اهداف متفاوتی برای برقراری روابط فرازناشویی دارند که در مداخلات روانشناختی و مشاوره ای باید در نظر گرفته شود. https://jwica.ut.ac.ir/article_109097_fa99fa6ac238739f5e92fd88069c4036.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 Legislative Performance of Female Representatives in the Areas of Women and Family Affairs in the Eighth Islamic Consultative Assembly (2008–2012) عملکرد تقنینی نمایندگان زن در حوزۀ زنان و خانواده در دورۀ هشتم مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۱ـ۱۳۸۷ش) 467 488 109098 10.22059/jwica.2026.409182.2244 FA نورالدین نعمتی گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2026 01 20 The presence of women in the Islamic Consultative Assembly is a key indicator of political and social development in Iran. Examining the performance of female representatives in the 8th Parliament (2008–2012) is particularly significant due to the decline in the number of female deputies during this term. The central issue of this research is how this small group participated in the legislative process, specifically regarding issues related to women and the family. Using a descriptive-analytical method, the data were collected through library resources, parliamentary debates, and legal enactments, and analyzed through a mixed-methods approach. The main research question asks about the performance and success rate of female representatives in legislating for women’s and family issues. The hypothesis suggests that despite quantitative, patriarchal, and political structural constraints, female deputies played an effective role in raising women’s concerns through proposing bills, participating in specialized committees, and leveraging support from male colleagues. The study’s novelty lies in its focus on the legislative performance of female representatives in the 8th Parliament, combining a quantitative analysis of bills with a qualitative review of parliamentary debates. The findings indicate that out of 628 bills proposed, 73 were related to women and the family, 28 of which were enacted. Female representatives were particularly active in areas such as employment, family affairs, education, and population policies. The results demonstrate that while the share of women-related laws remained limited, the qualitative and impactful presence of these representatives fostered positive legislative outcomes. حضور زنان در مجلس شورای اسلامی یکی از شاخص‌های توسعۀ سیاسی و اجتماعی در ایران است. بررسی عملکرد نمایندگان زن در مجلس هشتم (۱۳۹۱ـ۱۳۸۷ش) به دلیل کاهش تعدادشان در این دوره، اهمیت بسیاری دارد. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که این گروه کوچک چگونه در فرآیند قانون‌گذاری، به‌ویژه در حوزه قوانین مرتبط با زنان و خانواده، مشارکت کرده و مطالبات این حوزه را پیگیری کردند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، مشروح مذاکرات مجلس، قوانین و مصوبات جمع‌آوری و با رویکردی کمی-کیفی تحلیل شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که نمایندگان زن در مجلس هشتم در حوزۀ تقنینِ مربوط به زنان و خانواده چه عملکردی داشتند و تا چه میزان موفق بودند؟ فرضیۀ تحقیق بر آن است که زنان نماینده، با وجود محدودیت‌های کمّی، ساختاریِ مردمحور و سیاسی موجود، توانستند از طریق ارائه طرح‌ها و لوایح، عضویت در کمیسیون‌های تخصصی و بهره‌گیری از حمایت بخشی از نمایندگان مرد، نقش مؤثری در طرح مسائل زنان داشته باشند. نوآوری این پژوهش در تمرکز بر عملکرد تقنینی نمایندگان زن در مجلس هشتم و ترکیب تحلیل کمی طرح‌ها و لوایح با بررسی کیفی مشروح مذاکرات است. یافته‌ها نشان می‌دهد که از مجموع ۶۲۸ طرح و لایحۀ مطرح‌شده، ۷۳ مورد به زنان و خانواده اختصاص داشت که ۲۸ مورد به تصویب رسید. همچنین نمایندگان زن در حوزه‌هایی چون اشتغال، خانواده، آموزش و سیاست‌های جمعیتی نقش فعالی ایفا کردند. نتیجه‌ نشان می‌دهد هرچند سهم قوانین زنان همچنان محدود بود؛ اما حضور کیفی و اثرگذار آنان موجب نقش‌آفرینی مثبت آنان شد. https://jwica.ut.ac.ir/article_109098_86444b28aa86d706e33246b823045270.pdf

دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در فرهنگ و هنر 2538-3108 18 3 2026 09 23 The role of rulers, intellectuals, and scholars in women's political activism, from the Constitutional Revolution to the Islamic Revolution نقش حکام، روشنفکران و علماء در کنشگری سیاسی زنان، از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی 489 509 109099 10.22059/jwica.2026.412412.2265 FA شاهین زرع پیما دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران 0009-0002-5195-2370 Journal Article 2026 03 31 One of the social and political affairs that modernity and its political concepts (in some aspects) were involved in its formation was the Constitutional Revolution and the Islamic Revolution of Iran. The process of these two revolutions and the way in which the socio-political forces effective in them (such as rulers, intellectuals, and scholars) functioned initially and inherently resulted in various changes in the social life of a nation. One of these important and challenging areas is the area of women, especially the field of their political activism. The problem and the main question of this article is around this area and seeks to answer this fundamental question: What role did the socio-political forces of rulers, intellectuals, and religious scholars play in the political activism of women in society during the course of the Constitutional Revolution to the Islamic Revolution? This research is qualitative, theoretical, and analytical, and the data was collected in documentary and library form. The research findings have explained that the Constitutional Revolutions and the Islamic Revolution of Iran have been effective in expanding the scope of women's political and social activism, and all three classes of rulers, intellectuals and scholars have been involved in this matter; With the difference that in the process of the Islamic Revolution, this role has been more self-conscious, more indigenous and consequently broader and deeper, and in addition to practical, objective and social dimensions, it has also resulted in increased theoretical and cultural changes. یکی از امور اجتماعی و سیاسی که مدرنیته و مفاهیم سیاسیِ منبعث از آن (از جوانبی) در پی افکندنِ آن دخیل بود، انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی ایران بوده است. سیرِ تحققِ این دو انقلاب و نحوه‌ی عملکرد نیروهای اجتماعی-سیاسی مؤثر در آن (همچون حکام، روشنفکران و علماء)، بدواً و ذاتاً منتج به دگرگونی‌های گوناگون در حیات اجتماعی یک ملت شد. یکی از این عرصه‌های مهم و چالش برانگیز نیز، عرصه‌ی زنان و بخصوص دامنه و میدان کنشگری سیاسی آنان است. مسأله و تبعاً پرسش اصلی این پژوهش نیز حول همین عرصه چرخیده و در پی پاسخ به این سؤال بنیادین است که: نیروهای اجتماعی-سیاسی حکام، روشنفکران و علمای دینی در سیرِ انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، چه نقشی در کنشگری سیاسی زنان جامعه ایفاء نموده‌اند؟ در مسیر پاسخ به این پرسش سعی شده است که با اتخاذ روش تحقیقی کیفی، نظری و تحلیلی و با گردآوری داده‌ها به شکل اسنادی و کتابخانه‌ای، تاریخ معاصر ایران و نحوه‌ی فعالیت گروه‌های گوناگون دخیل در آن در حوزه‌ی زنان بررسی شود. یافته‌های پژوهش، تبیین‌گر این نکته بوده است که نفس انقلاب‌های مشروطه و انقلاب اسلامی ایران در بسطِ دامنه‌ی کنشگری سیاسی-اجتماعی زنان مؤثر بوده است و هر سه طبقه‌ی حکام، روشنفکران و علماء در این امر دخالت داشته‌اند؛ با این تفاوت که در فرآیند انقلاب اسلامی، این نقش، خودآگاهانه‌تر، بومی‌تر و تبعاً گسترده‌تر و عمیق‌تر بوده و علاوه بر ابعادِ عملی، عینی و اجتماعی، به دگرگونی‌های نظری و فرهنگی افزون‌تری نیز منتج شده است. https://jwica.ut.ac.ir/article_109099_66fac36e0f49865633a2f5d2e044b2fe.pdf