زن در فرهنگ و هنر

زن در فرهنگ و هنر

تجدد جنسیتی و زیبایی‌شناسیِ امر روزمره در رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
10.22059/jwica.2026.418675.2307
چکیده
رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم اثر زویا پیرزاد، به سبب ترسیمِ ظریفِ ریزمرزهای حیات خانگی، جایگاهی ممتاز در ادبیات داستانی معاصر دارد. پژوهش حاضر با تلاقی دادنِ مفهوم «تجدد جنسیتی» ریتا فلسکی، یعنی تمرکز بر زیست‌جهانِ زنانه به مثابه کانونِ زایشِ مدرنیته، و «زیبایی‌شناسی امر روزمره» در مقامِ ساحتِ بازآفرینیِ خلاقانه و حسیِ معنا، نشان می‌دهد که چگونه پیرزاد از مجرای فرمِ رواییِ ذهن‌مدار، تجربه روزمره را از حاشیه به متنِ تکوین سوژگی زنانه منتقل می‌کند. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکردِ فمینیستیِ پساپدیدارشناختی است. یافته‌های تحقیق آشکار می‌سازد که این رمان، تجدد جنسیتی را نه در قلمروهای کلانِ عمومی، بلکه در تاروپود مناسبات خانگی بازمی‌نماید؛ جایی که تکرارِ ریتمیک کنش‌های روزمره، بازنمایِ یک «زمانیتِ جنسیتیِ چرخه‌ای» در تقابل با زمانِ خطی و توسعه‌محورِ مدرنیته‌ی مردانه است. در این بستر، «بدنِ زنانه» به مثابه میدانی برای تلاقی انضباط فرهنگی و ادراک زیسته عمل می‌کند که در زیر فشارِ «بار شناختی» و «کار عاطفی» مداوم برای توازن هیجانی خانواده، دچار فرسودگی می‌شود. در نهایت، پژوهش نشان می‌دهد که عاملیت و مقاومتِ زنانه در این رمان، نه در قالب عصیان‌های قهرمانانه‌ی کلان، بلکه در ساحتِ «مقاومت ایجابی» از طریق چانه‌زنی‌های خُرد، ماتریالیسمِ حسی در مواجهه با اشیا و به‌کارگیری خلاقیت‌های زیباشناختی در بازتعریفِ فضای خانه تجسد می‌یابد و بدین ترتیب، دوگانه‌ی سنتیِ امر خصوصی (خانه) و امر سیاسی (قدرت) را به چالش می‌کشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Gendered Modernity and the Aesthetics of Everyday Life in I’ll Turn Off the Lights

نویسندگان English

Parvin Zeinali 1
Narges Oskouie 2
Aziz Hojjaji kajoogh 3
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Bon.C., Islamic Azad University, Bonab, Iran.
2 Department of Persian Language and Literature, Bon.C., Islamic Azad University, Bonab, Iran.
3 Department of Persian Language and Literature, Bon.C., Islamic Azad University, Bonab, Iran
چکیده English

Zoya Pirzad’s I’ll Turn Off the Lights occupies a distinguished place in contemporary fiction for its subtle portrayal of domestic life’s boundaries. By bringing into dialogue Rita Felski’s concept of “gendered modernity”—a focus on the female lifeworld as a central site for modernity’s emergence—and the “aesthetics of everyday life” as a domain of sensory meaning, this study demonstrates how Pirzad, through a mind-centered narrative form, relocates everyday experience from the margins to the center of female subjectivity. The research adopts a descriptive-analytical method with a feminist post-phenomenological approach. The findings reveal that the novel represents gendered modernity not in the grand public sphere, but within the texture of domestic relations, where the rhythmic repetition of everyday acts reflects a “gendered cyclical temporality” set against the linear, development-oriented temporality of masculine modernity. Within this framework, the “female body” functions as a site where cultural discipline and lived perception intersect, becoming worn down under the pressure of constant “cognitive load” and “emotional labor” required to maintain the family’s emotional balance. Ultimately, the study shows that female agency and resistance in the novel do not take the form of grand heroic acts of rebellion; rather, they are embodied in the sphere of “affirmative resistance” through minor negotiations, sensory materialism in encounters with objects, and the use of aesthetic creativity in redefining domestic space. In this way, the novel challenges the traditional binary between the private sphere (home) and the political sphere (power).

کلیدواژه‌ها English

Gendered modernity
aesthetics of everyday life
Rita Felski
I’ll Turn Off the Lights
Zoya Pirzad

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 مهر 1405