نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشکده هنر/ دانشگاه دامغان

چکیده

چکیده

حضور شخصیت‌های زن در نمایشنامه‌های دوران تکوین ادبیات‌نمایشی ایران یعنی قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم، حالات و جلوه‌های متفاوتی یافته و به شکلی متناقض‌نما طرح شده است. دگرگونی‌های جامعه-شناختی در سدۀ سیزدهم خورشیدی که حاصل رویارویی با جهان غرب بود، از یک سو رشد موقعیت زنان را ضروری می‌ساخت و از دیگر سو، به ترس و اضطرابی دامن زد که با برجسته شدن این جایگاه همراه و قرین بود. این دوران همزمان است با شکل‌گیری ادبیات‌نمایشی و تئاتر در ایران به مثابۀ پدیده‌ای جدید که از سوی نویسندگان و کنش‌گران این عرصه بستر مناسبی برای طرح مسائل اجتماعی و سیاسی تلقی می‌شد. در پژوهش حاضر با ابتناء به رویکرد بازتاب در جامعه‌شناسی هنر، که آثار هنری را آینه‌ای در برابر اجتماع تلقی می‌کند، به تحلیل‌گفتمان‌انتقادی نمایشنامه‌های شاخص این دوران از نویسندگانی همچون آخوندزاده، میرزاآقاتبریزی، کمال‌الوزاره محمودی، عبدالحسین نوشین، حسن مقدم و رفیع حالتی پرداخته‌ایم. نمایشنامه‌های منتخب با روش توصیفی و تحلیلی و به شیوه‌ای که نورمن فرکلاف پیشنهاد می‌دهد، در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در سطح توصیف به پلات نمایشنامه به عنوان یکی از مهمترین جنبه‌های درام و کارکرد شخصیت‌های زن در آن پرداخته‌ایم. در سطح تفسیر با نگاهی به وقایع اجتماعی مربوط به زنان در این دوره کوشش شده بین کنش‌گری زنان در نمایشنامه و میزان و نقش آنان در جامعه مقایسه‌ای صورت گیرد. سرانجام در مرحله تبیین، علت فاصله بین تغییر پارادایم‌های اجتماعی و نقش زنان در نمایشنامه‌ها بررسی شده است. از تحلیل نمایشنامه‌ها در بستر گفتمانی دوران این نتیجه حاصل گردید که با اینکه در این دوران همواره بر نقش کلیدی زنان در اجتماع و ارتقاء آنان تا حد سوژۀ سخنگو به عنوان یکی از نمودهای پیشرفت تأکید می شود، اما همچنان حاکمیت گفتمان مردسالارانه و هراس از برکشیدن زنان، چنان با اقتدار بر نمایشنامه‌های این دوران صدساله سایه افکنده است که نقش زنان یا با مفاهیمی همچون مکر و فریبکاری و توطئه همراه است و یا شخصیت های نمایشیِ زن در حد ابژة نظربازیِ مردان و اغواگری باقی می مانند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

the study of women's role in early dramatic literature in Iran in critical discourse analysis , Norman Fairclough

نویسنده [English]

  • Alavitalab Mitra

Art Faculty

چکیده [English]

The image of the woman in Iran's early dramatic literature is very different. In 13th and the beginning of 14th century this image was even paradoxical. In this period the huge social and political changes have been occurred in Iran and the development of women was basically a very important issue. Even though the growth of women has been mentioned as one of the most important parameter, the resistant and fear of this improvement can be traced in the history and the text as well. The dramatic literature and theatre has been formed and developed in this time too, and many writers and social activist found this context as an appropriate genre to discuss about social problems. In this essay we try to analyze some of the most important plays of the plays which are written by the playwrights such as Akhonzadeh, Mirzaagha Tabrizi, kamalolvezareh Mahmoodi, Abdolhosein Nooshin, Hasan Moghadam and Rafee Halati.

The selected plays have been analyzed with descriptive and analytical method and in the way suggested by Norman Fairclough, in three levels of description, interpretation and explanation. At the level of description, we have discussed the plot of the plays. At the interpretation level, by looking at the social events related to women in this period, an attempt has been made to make a comparison between the activism of women in the play and their level and role in the society. in the explanation stage, the reason for the gap between the change of social paradigms and the role of women in plays has been investigated., we can reach to the point that although in this period, the key role of women in the society and their promotion to the level of the speaking subject is always emphasized as one of the manifestations of progress, but the patriarchal discourse and the fear of Women have cast a shadow on the plays of this hundred-year era with such authority that the role of women is either associated with concepts such as trickery, deceit, and conspiracy, or the female characters in the plays remain as objects of men's voyeurism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Women
  • social activity
  • Iran dramatic literature
  • Creation period
  • Critical Discourse Analysis