نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سید جواد ظفرمند ¹
• - فاطمه متصدعی ²

¹ دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز

² گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز

چکیده

این پژوهش به تبیین مؤلفه‌های فمینیسم در فیلم‌های سه نسل از فیلم‌سازان زن ایرانی برگزیده در جشنواره‌های بین‌المللی می‌پردازد. هدف، بررسی تطبیقی تحول این مؤلفه‌ها طی سه دهه (۱۳۷۰-۱۳۹۰) و شناخت تحولات رویکردهای سه نسل از فیلم‌سازان زن ایرانی به مسائل جنسیتی است. باوجود حضور برجستۀ زنان در سینمای پس از انقلاب ایران، مطالعات نظام‌مند دربارۀ تجلی گفتمان فمینیسم در آثارشان، به‌ویژه آثاری که در جشنواره‌های بین‌المللی به نمایندگی از سینمای زنان ایران حضور داشته‌اند، انجام نشده است. این پژوهش با تمرکز بر شکاف موجود، به بررسی سیر تحول مؤلفه‌های فمینیستی در سه نسل فیلم‌سازان زن و تعامل آن با شرایط اجتماعی ایران می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که بنی‌اعتماد (دهه ۷۰) با فمینیسم رادیکال و موج دوم هم‌راستاست. میلانی (دهه ۸۰) به فمینیسم رادیکال، لیبرال و سوسیالیستی گرایش دارد، اما گرایش به فمینیسم رادیکال و موج دوم، در آثار او نیز، غالب است. پناهنده (دهه ۹۰) ضمن تأکید بر فمینیسم رادیکال و موج دوم فمینیسم، به فمینیسم لیبرال و موج اول فمینیسم رجعت می‌کند. از منظر کمّی، داده‌ها تأیید می‌کنند که بیش از ۹۰٪ مضامین در کل آثار منتخب، متعلق به موج‌های اول و دوم هستند و مؤلفه‌های موج سوم سهمی نزدیک به صفر دارند. بدین ترتیب، نتایج پژوهش بیانگر ایستایی گفتمانی در سینمای زنان ایران، و نشان‌دهندة آن است که این سینما علی‌رغم ظرفیت‌های انتقادی، در یک چرخۀ تکراریِ مطالبات حل‌نشده، گرفتار آمده است.

کلیدواژه‌ها

• سینمای زنان ایران
• مؤلفه‌های فمینیسم
• موج‌های فمینیسم

موضوعات

• پژوهش هنر

عنوان مقاله [English]

Feminist Components in Award-Winning Films by Three Generations of Iranian Female Filmmakers at International Film Festivals

نویسندگان [English]

• Seyed Javad Zafarmand ¹
• Fatemeh Motesadei ²

¹ Faculty of Art and Architecture, Shiraz University

² Art Studies Dept., Faculty of Art and Architecture, Shiraz University

چکیده [English]

This research delineates the components of feminism in films by three generations of selected Iranian female filmmakers featured in international festivals. Its objective is a comparative examination of the evolution of these components across three decades (1990s-2010s) and identifying shifts in the approaches of three generations of Iranian female filmmakers towards gender issues. Despite the prominent presence of women in post-revolution Iranian cinema, systematic studies on the manifestation of feminist discourse in their works, especially those representing Iranian women's cinema at international festivals, are lacking. Addressing this gap, the study investigates the evolutionary trajectory of feminist components across three generations of female filmmakers and their interaction with Iran's social conditions. The findings reveal that Banietemad (1990s) aligns with radical feminism and the Second Wave. Milani (2000s) exhibits tendencies towards radical, liberal, and socialist feminism, yet radical feminism and the Second Wave remain dominant in her works. Panahi (2010s), while emphasizing radical feminism and the Second Wave, reverts to liberal feminism and the First Wave. Quantitatively, data confirms that over 90% of themes in the selected corpus belong to the First and Second Waves, with Third Wave components nearing zero representation. Consequently, the results indicate a discursive stagnation in Iranian women's cinema, demonstrating that despite its critical potential, this cinema is trapped in a repetitive cycle of unresolved demands.

کلیدواژه‌ها [English]

• Iranian Women’s Cinema
• Feminist Components
• Waves of Feminism