واکاوی سوژۀ زن در فضای گفتمانیِ سینمای ایران (تحلیل گفتمان موردی فیلم‏های لیلا، دو زن و جدایی نادر از سیمین)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور

2 استادیار گروه علوم‌ اجتماعی دانشگاه گیلان

3 کارشناس ارشد جامعه‌شناسی

چکیده

یکی از موضوعاتی که در کانون توجه رسانه‏ها قرار دارد، موضوع جنسیت و زنان است. هدف این مقاله واکاوی سوژة زن در فضای گفتمانی سینمای ایران است. در پژوهش ما، عرصة سینما و نشانه‏های تصویری انتخاب شده‏ است تا با تأملی گفتمانی بر رابطة سینما و واقعیت، از خلال فیلم‏های سینمایی، نحوة مواجهة زنان با جهانی را که در آن زیست می‏کنند بشناسیم. در این مقاله، بر پایة نظریات لاکلا و موفه در مورد جامعه، سیاست، سوژگی و قدرت و بر‌اساس روش تحلیل گفتمان به تحلیل گفتمانِ نشانه‏شناختیِ سه فیلم مورد نظر، یعنی لیلا (1375)، دو زن (1377) و جدایی نادر از سیمین (1389)، پرداخته شده‏ است. در این تحلیل، مشخص شد روابط زنان در بستر سلسله‌مراتب اجتماعی و همچنین گفتمان‏های مسلط بر جامعه و فضای خانوادگی، چند‌پاره و از‌هم‌گسیخته ‏است؛ کما اینکه نمی‏توان یک رویه یا سویة مشخص را بر چگونگی کنش زنان در مناسباتشان در فضای جامعة ایران حاکم دانست و این را می‏توان منبعث از معلق‌بودن روابط در جامعة در حال گذار ایران به‌شمار آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating female subject in discoursal atmosphere of Iran´s cinema (Discourse analysis of Leila, Two Women, and Separation of Nader from Simin)

نویسندگان [English]

  • Ahmad Bokharaei 1
  • Fardin Alikhah 2
  • Amin Nabati shaghel 3
1 Assistant Professor, Social Sciences Department, Payamnoor University, Iran
2 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Gilan University, Iran
3 MA in Sociology, Payamnoor University, Iran
چکیده [English]

The role of media in today´s world is undeniable and no border can be imagined for information transfer. Among these, one controversial issue in the media is gender and women. This study examines female subjects in discourse atmosphere of Iran´s cinema. It probes their situations and the way of confrontation with them regarding common discourses in two traditional and modernist structures in Iranian community. This study selects cinema and picturesque symbols to know the way of women´s confrontation with the world they live in, regarding their discourse between reality and cinema among movies influenced by the society as the cultural contexts that influence it simultaneously. Based on Laclau and Mouffe (1985)´s ideas about society, policy, subjectivity, and power, this study analyzes typology of three movies including Leila (1996), Two Women (1998), Separation of Nader from Simin (2010). This analysis showed that women´s relations in the context of social hierarchy and common discourses in the society and family atmosphere is heterogeneous and disparate. However, a definite direction can´t be identified for the way of women ´s reactions in the social contexts. This can be attributed to the suspension of the relationships in transitioning society of Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Discourse analysis
  • iranian cinema
  • Laclau and Mouffe
  • modernism
  • Tradition
  • Women
[1] امیری، فاطمه (1391). «گفتمان بازگشت و بازتاب آن در سینمای دهۀ هشتاد شمسی»، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه کاشان.

[2] تاجیک، محمدرضا (1379). گفتمان و تحلیل گفتمانی، تهران: فرهنگ گفتمان.

[3] جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی، ترجمۀ تورج یار احمدی، تهران: شیرازه.

[4] حسینی‏زاده، سید محمدعلی (1383). «نظریۀ گفتمان و تحلیل سیاسی»، علوم سیاسی، ش 28.

[5] دو وینو، ژان (1379). جامعه شناسی هنر، ترجمۀ مهدی سحابی، تهران: مرکز.

[6] راودراد، اعظم؛ همایون‏پور، کیارش (1383). «جامعۀ هنرمند و هنرمند جامعه»، نشریۀ هنرهای زیبا، ش 19.

[7] سلطانی، سید علی‌اصغر (1383). «تحلیل گفتمان به‌مثابۀ نظریه و روش»، علوم سیاسی، ش 28.

[8] ــــــــــ (1391). قدرت، ‏گفتمان و زبان/ ساز‌و‌کار‏های جریان قدرت در جمهوری اسلامی‏ ایران، ‏تهران: نی.

[9] کولایی، الهه؛ بهبهانی، سیمین (1390). «زنان و توسعۀ فرهنگی، پس از انقلاب اسلامی با تأکید بر سینما»، جهانی رسانه، ش 11.

[10] قجری، حسینعلی؛ نظری، جواد (1391). کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی، تهران: جامعه‌شناسان.

[11] لطفی پورساعدی، کاظم (1371). «درآمدی به سخن‌کاوی»، مجلۀ زبان شناسی.

[12] نیازی، هاله (1378). «درآمدی بر جامعه‌شناسی تصویر»، فصل‌نامه فارابی، ش 4.

[13] ون دایک، تئون ای (1382). «مطالعاتی در تحلیل گفتمان (از دستور متن تا گفتمان‌کاوی انتقادی)»، ترجمة پیروز ایزدی و دیگران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

[14] یورگنسن، ‏ماریان؛ فیلیپس، ‏لوییز (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ‏ترجمۀ هادی جلیلی، ‏تهران: نی.

[15] De Vos, P. (2003). Discourse Theory and the Study of Ideological (Trans-) formations: Analyzing Social Democratic Revisionism. In Journal of Pragmatic, 13(1): pp 163-18.

[16] Howarth, D. (2000). Discourse. UK: Open University Press.

[17] Laclau, E. (1990). New Reflection on the Revolution of our Time. London: Verso.

[18] Laclau, E. (ed.) (1994) The Making of Political Identities (London: Verso).

[19] Laclau, E., & Mouffe, C. (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. London: Verso.

[20] Smith, A. M. (1998). Laclau and Mouffe: The radical democratic imagery. London: Routledge.