بازنمایی تصویر زن در نگاره های خمسه برلاس بر اساس نظریۀ میدان پی یر بوردیو

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد دانشگاه هنر اصفهان

2 استادیار دانشکدۀ صنایع دستی دانشگاه هنر اصفهان

3 استاد دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

خمسة نظامی از اواخر قرن هشتم هجری به دلیل داشتن داستان‌هایی عاشقانه و غنایی مورد توجه نگارگران ایران قرار گرفته ‏است. در بسیاری از داستان‌های خمسه، زنان قهرمانان اصلی هستند یا در داستان نقشی اساسی دارند که خود بیانگر میزان اهمیت زنان در منظومه‏های نظامی است. نظامی، برخلاف نگاه منفی رایج به زنان در جامعه، با رویکردی مثبت جایگاهی رفیع به آنان می‌بخشد. در دوره‌های مختلف نیز این داستان‌ها، به‌خصوص لیلی و مجنون، خسرو و شیرین و هفت‌گنبد بهرام گور، که در آن زنان حضوری پررنگ دارند، مورد توجه نگارگران قرار گرفته و تصویرسازی شده است. با بررسی و تجزیه و تحلیل تصاویر زنان در خمسه‏های دوره‌های متفاوت می‌توان به زمینة فرهنگی‌ـ اجتماعی و همچنین جایگاه زنان در هر دوره پی برد. لذا با مطالعة تصویر زنان در نسخه‏های مصور می‌توان به بررسی جایگاه زنان در دوره‏های مختلف پرداخت. این رساله به چگونگی بازنمایی زنان در تصاویر خمسه قرن نهم (خمسۀبرلاس) می‏پردازد. بررسی این نگاره‏ها با توجه به تعریف جامعه‌شناسی هنر پی‌یر بوردیو و نظریه تأثیر میدان‌های مختلف در خلق اثر هنری صورت می‌پذیرد. میدان‌هایی چون میدان ادبی، تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... . میزان تأثیر این میدان‌ها در به تصویر کشیدن زنان در خمسۀ یادشده، از جمله موارد مورد بحث در این رساله است. در نتیجه‌گیری نهایی می‌توان گفت بازنمایی تصویر زن در خمسۀ قرن نهم (خمسۀبرلاس) به دلیل سبک هنری بهزاد و توجه او به واقع‌گرایی اجتماعی، بیشتر برگرفته از زمینه‏ها یا میدان‌های اجتماعی و فرهنگی عامه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Representation of woman's image in miniatures from the Berlas Khamseh according to Bordio’s Square theory

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Shirazi 1
  • Zeynab Saber 2
  • Mohammad Reza Hassani 3
1 M.Sc., University of Isfahan, Iran
2 Assistant Professor, University of Isfahan, Iran
3 Professor, University of Sistan and Baluchestan, Iran
چکیده [English]

Since the eighth century, much attention has been given by painters to  Khamseh works due to its romantic and lyric stories. Female is a heroine who plays a significant role in most of Khamseh works showing its contributions to Nezamis works. Unlike common negative view about women in society, Nezami considered a high social level for them. In different periods, these stories, especially Lily and Majnoon, Khosrow and Shirin and Haftgonbad Bahram'gour in which women’s presence is highlighted, have received much attention from painters. The current study reviews the images of women in the Khamseh during different periods. In the present study, the female representation in Khamseh works has been investigated based on Berlas Khamseh (ninth century) according to Bordio’s art sociology.  The conclusion is that females views are more affected by public society and public culture in Berlas Khamseh due to Behzads artistic style and his attention to social realism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khamseh berlas
  • nezami
  • Persian painting
  • Square theory
  • woman
[1] آژند، یعقوب (1387). مکتب نگارگری هرات، تهران: فرهنگستان هنر.

[2] ــــــــــ (1389). نگارگری ایران (پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران). ج 1 و 2، تهران: سمت.

[3] ابن عربشاه، (1339). زندگی شگفت‌آور تیمور (عجایب‌المقدور فی اخبار تیمور)، ترجمة محمدعلی نجاتی، تهران: علمی و فرهنگی.

[4] ستونز، راب (1379). متفکران بزرگ جامعه‌شناسی، ترجمة مهرداد میر دامادی، تهران: مرکز.

[5] بری، مایکل (1385). هفت‌پیکر نظامی، ترجمۀ جلال علوی‌نیا، تهران: نی.

[6] بوردیو، پی‌یر (1389). تمایز، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: ثالث.

[7] ــــــــــ (1380). نظریۀ کنش، ترجمۀ مرتضی مردیها، تهران: نقش و نگار.

[8] ــــــــــ (1385). اما چه کسی «خالقان» را خلق کرد، ترجمة نیک ملک‌محمدی، زیباشناخت، ش 15.

[9] ــــــــــ (1379). «تکوین تاریخی زیبایی‌شناسی ناب»، ترجمۀ مراد فرهاد‌پور، ارغنون، ش 17.

[10] ــــــــــ (1377). «ذوق هنری و سرمایۀ فرهنگی، ترجمة لیلی مصطفوی»، نامۀ فرهنگ، ش30.

[11] ثروت، منصور (1378). گنجینه‌های حکمت در آثار نظامی، تهران: امیرکبیر.

[12] جرمی اف. لین (1387). «چه زمانی هنر هنر می‌شود؟»، ترجمۀ مهسا رجبی، فصل‌نامۀ هنر، ش 78.

[13] جنکینز، ریچارد (1385). پی‏یر بوردیو، ترجمة لیلا جو‌افشانی و حسن چاوشیان، تهران: نی

[14] جودی نعمتی، اکرم (1388). «زن در آیینۀ شعر فارسی»، فصل‌نامۀ شورای فرهنگی و اجتماعی زنان.

[15] حجازی، بنفشه (1376). به زیر مقنعه (بررسی جایگاه زن ایرانی از قرن اول هجری تا عصر صفوی)، تهران: علم.

[16] خاقانی،علی (1376). زن از نگاه شاعر، تهران: ندای فرهنگ.

[17] خواند‌، میر (1333). تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، تهران: خیام.

[18] دستگردی، وحید (1383). خمسة نظامی براساس نسخۀ سعدلو (قرن هشتم هجری)، تصحیح مقدمه و واژه‌نامه: سامیه بصیر مژدهی، باز نگریسته بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان.

[19] راوندی، مرتضی (1340). تاریخ اجتماعی ایران، تهران: سپهر.

[20] رجبی، حسن (1374). مشاهیر زنان ایرانی و پارسی‌گوی از آغاز تا مشروطه، تهران: سروش.

[21] رضایی، رقیه (1389). حکمت علمی زنانه در خمسة نظامی.

[22] ریاحین الشریعه در ترجمه بانوان شیعه (1349). تهران: اسلامیه.

[23] زرین‌کوب، عبدالحسین (1389). پیر کنجه در جست‌وجوی ناکجا آباد، تهران: سخن.

[24] طباطبایی، سوده سادات (1387). «بررسی اجمالی ارزش و جایگاه زن در اقوام و ملل»، نشریۀ مشکوه.

[25] ستاری، جلال (1375). سیمای زن در فرهنگ ایران، تهران: مرکز.

[25] سعیدی سیرجانی، علی‌اکبر (1377). سیمای دو زن، تهران: پیکان.

[27] شاردن، شوالیه (1374). سفرنامۀ شوالیه شاردن، ترجمة اقبال یغمایی، ج 2 و 4، تهران: توس.

[28] علاقه، فاطمه (1381). «سیمای زن از دیدگاه نظامی»، نشریۀ فرهنگ، ش10.

[29] غیبی، مهرآسا (1385). هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران: هیرمند.

[30] کلاویخو (1337). سفرنامۀ کلاویخو، ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

[31] کنبی، شیلا (1391). نقاشی ایرانی، ترجمة مهدی حسینی، تهران:دانشگاه هنر.

[32] محمد بن خاوندشاه بلخی (میرخواند) ( 1339). تاریخ روضۀ‌الصفا، تهران: مرکزی و دیگران.

[33] محمد بن خاوندشاه بلخی (میرخواند) (1373). روضۀ‌الصفا، تصحیح عباس زریاب، تهران: علمی.

[34] نطنزی، معین‌الدین (1336). منتخب‌التواریخ معینی، تهران: خیام.

[35] یزدی، شرف‌الدین علی (1336). ظفرنامه، تصحیح محمد عباسی، تهران: رنگین.

منابع تصاویر:

خمسۀبرلاس:          

(https://imagesonline.bl.uk/?service=search&action=do_quick_search&language=en&q=or.6810