مطالعۀ تطبیقی دو نقاشی از زنان در دورۀ قاجار با رویکرد بینامتنیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه الزهرا، دکتری پژوهش هنر

چکیده

نقاشی در انتهای دورة قاجار تحت تأثیر ارتباط با اروپا و ظهور تکنولوژی دچار تغییرات شد. این مقاله با رویکرد بینامتنیت به مطالعۀ دو اثر نقاشی از زنان قاجار می‌پردازد که یکی از آن‌ها کار هنرمندی گمنام و دیگری اثر اسماعیل جلایر دانش‌آموختۀ مدرسۀ دارالفنون است. مسئلۀ مورد پژوهش در این مقاله، مطالعۀ نشانه‌ها و تحلیل آن‌ها در نقاشی از زنان و تطبیق معنای نشانه‌ها به صورت بینامتنی و لایه‌ای است. نشانه‌ها در هر تصویر سبب خوانش تصویر متفاوتی در متن آثار می‌شود. در این دو تصویر، موضوع هر دو متن زنان درباری است، ولی نشانه‌ها مفاهیم متفاوتی در‌بردارند. این مقاله به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد: آیا در نقاشی‌های دورة قاجار ارزش نشانه‌ای در آثار مطرح است؟ آیا نشانه‌ها در تعامل با دیگر نشانه‌ها معنای گفتمانی می‌یابند؟ روش این پژوهش تاریخی‌ـ تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات اسنادی است و با توجه به نظریه‌های نشانه‌شناسی بیان شده است. در این مقاله، نتیجه گرفته می‌شود: در خوانش نشانه‌های این تصاویر، نشانه‌ها معنادارند و در این تصاویر از نشانه‌های تصویری مشابه و متفاوت برای زنان قاجار استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A comparative study of two women in Qajar painting using semiotic approach

نویسنده [English]

  • Elaheh PanjehBashi
Assistant Professor, Faculty of Art, Al-Zahra University, Iran
چکیده [English]

Paintings of the late Qajar period and brilliant paintings from important periods in Iran were under the influence of painting in relation to Europe and thereby experienced great changes. This article, using semiotic approach, analyzes two paintings created by Qajar women; one is anonymous, and the other is painted by Ismail Jalayer- a graduate of the academy school. Both paintings present an image court women while the symbols imply different concepts. The current article deals with the following questions: Are the proposed works an indication of the value of Qajar paintings? Are the signs meaningful in relation to other signs? The current study aims to examine the signs- cognitive meanings in texts. The images of the concepts common signs to convey different messages to the audience is used Qajar women.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qajar paintings
  • semiotic
  • Women
[1] افشار مهاجر،کامران (1391). هنرمند ایرانی و مدرنیسم، تهران: دانشگاه هنر، چ 3.

[2] افشار، ایرج (1383). سایه‌سار مهربانی (رجوع به تاج‌السلطنه)، تهران: سیامک.

[3] اعتمادالسلطنه، محمدحسنخان (1350). روزنامة خاطرات، تهران: امیرکبیر.

[4] اتحادیه، منصوره؛ سعدوندیان، سیروس (1361). خاطرات تاج‌السلطنه، تهران: تاریخ ایران.

[5] پاکباز، رویین (1379). نقاشی ایران از دیر‌باز تا امروز، تهران: نارستان، چ 2.

[6] حقیقت‌رفیع، عبدالرحیم (1369). تاریخ هنرهای ملی و هنرمندان ایران، تهران: آرین.

[7] حمیدی، جعفر؛ عاملی رضایی، مریم (1387). «تحول جایگاه زن در نثر پیش از مشروطه»، تاریخ ادبیات فارسی، ش 59، ص56.

[8] خلیلی، ناصر (1383). گرایش به غرب (در هنر عثمانی، قاجار، هند)، تهران: کارنگ.

[9] سجودی، فرزان (1382). نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: قصه.

[10] ــــــــــ (1388). «ارتباطات بینا‌فرهنگی، ترجمه و تأثیر آن در فرایند جذب و طرد»، فصل‌نامۀ تحقیقات فرهنگی، دور دوم، ش اول.

[11] ــــــــــ (1391). نشانه‌شناسی لایه‌ای و کاربرد آن در تحلیل متن هنری، مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.

[12] ساسانی، فرهاد (1387). عصر پساروش‌گرایی در نشانه‌شناسی گفتمانی: روش‌گریزی یا به‌گزینی؟ مجموعه مقالات سومین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.

[13] سرمدی، عباس (1379). دانش‌نامۀ هنرمندان ایران و اسلام، تهران: هیرمند، چ 2.

[14] شعیری، حمید‌رضا (1385). تجزیه و تحلیل نشانه‌ـ معناشناختی گفتمان، تهران: سمت.

[15] ــــــــــ (1391). مطالعۀ نشانه‌ـ معناها در فرایند گفتمانی آفیش‌های تبلیغاتی، مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.

[16] ــــــــــ (1385). مطالعۀ نقش گفتمان هنری در جابه‌جایی نشانه‌ها و تغییر کارکرد معنایی آن‌ها، مجموعه مقالات دومین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.

[17] ـــــــــــ (1387). روش مطالعۀ گفته‌ای و گفتمانی در حوزۀ نشانه‌ـ معناشناسی، مجموعه مقالات سومین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر.

[18] فریه، ر، دبلیو (1374). هنرهای ایران، ترجمۀ پرویز مرزبان، تهران: فرزان روز.

[19] کن‌بای، شیلا (1378). نقاشی ایران، ترجمۀ مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر.

[20] کریم‌زاده تبریزی، محمد‌علی (1363). احوال و آثار نقاشان ایران، ج 3، لندن: مستوفی.

[21] گراهام، آلن (1380). بینامتنیت، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: مرکز.

[22] گرین، کیت (1383). درس‌نامه و نظریه و نقد ادبی، ترجمۀ حسین، پاینده، تهران: روزنگار.

[23] نامورمطلق، بهمن (1387). بینامتنیت و ژولیا کریستوا تولد و آغاز یک ماجرا، مجموعه مقالات سومین هم‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: فرهنگستان هنر، چ 2.

[24] ــــــــــ (1390). درآمدی بر بینامتنیت‌ـ نظریه‌ها و کاربردها، تهران: سخن.

[25] B.W.Robinson and others.(1998),Royal Persian Painting.I.B Tauris Publishers,Brooklin,New York.

[26] http://fa.wikipedia.org. hp&o=APN11773A&sysid=539&qrsc=2871&l=dis&sver=3&t_type=1&dateOfInstall=2015-11-23&d=539-117-0&v=7.6-1306-0&apn_ptnrs=%5EBRQ.