سیاست‌گذاری تولید محصولات نمایشی در تلویزیون ایران با محوریت خانوادۀ اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت رسانه و پژوهش گر مرکز پژوهش و سنجش افکار سازمان صدا و سیما

2 دانشیار دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

3 استادیار دانشکدة ارتباطات دانشگاه صدا و سیما

چکیده

متأسفانه در عصر کنونی نهاد خانواده، به‌منزلۀ اصلی‌ترین رکن جامعه، دچار تزلزل شده است. ارائۀ الگوی مناسبی از خانوادة اسلامی از طریق محصولات نمایشی تلویزیون می‌تواند گره‌گشا باشد. مقالۀ حاضر به دنبال ارائۀ سیاست‌های محتوایی نمایش مطلوب خانواده در محصولات نمایشی تلویزیون بر‌مبنای سبک زندگی اسلامی است. این پژوهش در دو مرحله انجام شده است. ابتدا، محتوای 7 عنوان کتاب (شامل 21 جلد)، در حوزۀ خانوادة اسلامی، به روش تحلیل محتوای کیفی، بررسی شد. نتیجه، به‌دست‌آمدن ۷۲۵ کد در زمینۀ ویژگی‌های خانوادة اسلامی بود که پس از مقوله‌بندی الگوی جامع خانواده در اسلام، در سه محور اصلی «دیدگاه‌های نظری اسلام دربارة خانواده»، «راهکارهای عملی تحکیم خانواده» و «عوامل تزلزل خانواده» ارائه شد. در مرحلۀ دوم، با طراحی سؤالاتی برآمده از الگوی احصائی در گام نخست، با استادان و کارشناسان 4 حوزۀ مدیریت و سیاست‌گذاری، خانواده و سبک زندگی اسلامی، تولید تلویزیونی و ارتباطات، که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده بودند، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته انجام شد. نتیجه در دو بخشِ ارزیابی کارشناسان از وضعیت کنونیِ نمایش خانواده در تلویزیون و سیاست‌های پیشنهاد‌ی برای بازنمایی خانواده ارائه شد. این سیاست‌ها در دو بخش ارائه شد. بخش نخست، با عنوان «اهداف، محورها و اولویت‌ها» شامل 7 مقوله «تشکیل خانواده و ازدواج»، «ترسیم جایگاه اعضای خانواده»، «اقتصاد خانواده»، «محیط مطلوب حاکم بر خانواده»، «صلۀ رحم»، «وظایف اعضای خانواده» و «مقابله با عوامل تزلزل خانواده» و 23 زیرمقوله است. بخش دوم نیز، با عنوان «سیاست‌ها و ضوابط محتوایی»، شامل 35 گزارۀ محتوایی در‌خصوص بازنمایی مطلوب خانوادة اسلامی در محصولات نمایشی است که به‌طور دقیق و مصداقی به بایدها و نبایدهای محصولات نمایشی می‌پردازند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Content policies of making drama; focusing on Islamic Family

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Taghavipoor 1
  • Mohsen Esmaeili 2
  • Siavosh Salavatian 3
1 MA, University of Seda va Sima
2 Associate Professor, University of Tehran
3 Assistant Professor, University of Seda va Sima
چکیده [English]

Family is the most important pivot of a society that paves the way of its prosperity or causes its misery; an institution which has currently and unfortunately lost its stability, with its referring to Islamic life style being its panacea. Therefore, it is useful to present a suitable pattern of Islamic family through showing productions. To this end, the present study seeks examine the content policies of the desired representation of Islamic life style of family within show productions. This study has been carried out in two stages. In the first stage, the content of 7 books (including 21 volumes) on Islamic family was examined, through qualitative content analysis. The analysis in this stage resulted in 725 codes classified in 93 concepts and 12 categories, and finally presented as the comprehensive pattern of Islamic family with 3 axes: theoretical perspectives of Islam on family, practical solutions for strengthening family, and family instability factors. In the second stage, with the questions designed based on the pattern obtained in the first stage, the experts and professors in 4 areas, namely management and policy making, family and Islamic life style, TV production, and communication science were interviewed. The interviewees were selected through purposeful sampling and the interview itself was conducted in a semi-structured form. The results obtained from the interviews were codified and categorized. Finally, the results of the study were presented in two parts. The first part titled as “objectives, axes, and priorities” included 7 categories namely, “marriage and making family”, “outlining the position of family members”, “the economy of family”, “the desired environment ruling on family”, “visiting relatives”, “the duty of family members”, and “dealing with family instability factors”. The second part also titled as “content policies and rules” included 35 content propositions concerning the desired representation of family in show products under Islamic life style.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian family
  • Islamic life style
  • IRIB drama
  • media policy making
  • semi-structured interview

[1]اسماعیلی، رفیع‌الدین (۱۳۹۳). بازنمایی الگوی شخصیت مرد و زن در سینمای ایران و ارزیابی آن بر اساس آیات و روایات، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

[2] اشتریان، کیومرث (۱۳۷۶). «علوم سیاست‌گذاری و دست‌آوردهای آن برای ایران»،‌ مجلۀ دانشکدۀ حقوق علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، س شانزدهم، ش 37، ص ۱۵۹ـ۱۷۰.

[3] الفت، سعیده (۱۳۹۲). آسیب شناسی وضعیت رسانۀ ملی در حوزۀ زن و خانواده از منظر مسئولان. تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی.

[4] الیاسی، محمدحسین (۱۳۸۲). بررسی جنبه‌های مختلف چگونگی نمایش خانواده در سریال‌های تلویزیونی ایرانی. تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیما.

[5] بوجاری، سهیلا؛ پرچم، اعظم (۱۳۹۲). «بررسی تطبیقی جایگاه و اهمیت ازدواج و تشکیل خانواده در اسلام و یهود»، معرفت ادیان (علمی پژوهشی)، سال، چهارم، ش 15، ص ۱۹ـ۳۹.

[6] توسلی، حمید (۱۳۸۷). «ارائۀ هشت مدل عملیاتی در چرخۀ سیاست‌گذاری برای اجرای مطلوب سیاست‌ها»، راهبرد توسعه، سال پنجم، ش 15، ص ۷۴ـ۹۶.

[7] خاشعی، وحید (1388). «بایسته‌های اجتماعی در سیاست‌گذاری رسانه‌ای جمهوری اسلامی»، رسانه،‌ سال بیستم، ش 80، ص 61ـ79.

[8] خان‌محمدی، یوسف (۱۳۸۶). «دولت و سیاست‌گذاری فرهنگی از دیدگاه امام خمینی(ره)»، مطالعات فرهنگی در دانشگاه اسلامی، سال دهم، ش 14 و 35، ص ۴ـ۳۸.

[9] رشکیانی، مهدی (۱۳۹۰). «بررسی اثرگذاری رسانه‌های تصویری بر نهاد خانواده»، رسانه و خانواده، سال اول، ش 1، ص۱۱۳ـ۱۳۶.

[10] روشندل اربطانی، طاهر (1394). «پژوهشی بنیادین در حوزة مفاهیم نظری سیاست‌گذاری رسانه‌ای»، مدیریت دولتی (علمی پژوهشی)، سال هفتم، ش 23، ص 481ـ504.

[11] زارعی، مهدی (1390). «درآمدی بر جایگاه اخلاق در ازدواج و حقوق خانواده»، مطالعات اسلامی: فقه و اصول (علمی پژوهشی)، سال چهارم، ش 78، ص 69ـ96.

[12] ساروخانی، باقر (۱۳۷۰). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده، تهران: سروش.

[13] سازمان ثبت احوال کشور. (۱۳۹۴). ۱۰. ۲۸ https://www.sabteahval.ir/Default.aspx?tabid=4821. Retrieved from https://www.sabteahval.ir.

[14] شریفی، سید علیرضا؛ فاضلی، عبدالرضا (۱۳۹۱). «واکاوی سیاست‌گذاری فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران (آسیب‌ها و راهبردها)»، سال بیستم، ش 69، فصل‌نامۀ مجلس و راهبرد، ص ۵۵ـ۹۰.

[15] طالبی، سارا (۱۳۸۹). بررسی تطابق برنامه‌های نمایشی سیمای جمهوری اسلامی ایران با سیاست‌های رسمی سازمان، در امور خانواده از دیدگاه خبرگان و کارشناسان دینی. پایان‌نامۀکارشناسی ارشد مدیریت رسانه، تهران: دانشکدۀ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

[16] طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۸۷). بررسی‌های اسلامی. قم: بوستان کتاب.

[17] عقیلی، سید وحید؛ احمدزاده کرمانی، روح الله (1388). «ارزیابی عوامل مؤثر بر سیاست‌گذاری رسانه‌ای در حوزۀ ارتباطات میان‌فرهنگی»، مدیریت فرهنگی (علمی پژوهشی)، سال چهارم، ش 5، ص 137ـ152.

[18] علیزاده، عبدالرحمان؛ فتحی‌نیا،‌ محمد (۱۳۸۶). بازنمایی سبک زندگی طبقات اجتماعی در سریال‌های خانوادگی تلویزیون. پژوهش‌های ارتباطی، سال هفتم، ش 52، ص ۸۳ـ۱۱۴.

[19] فاضل‌قانع، حمید (۱۳۹۲). سبک زندگی بر‌اساس آموزه‌های اسلامی (با رویکرد رسانه‌ای). قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی.

[20] فتحی، سروش؛ مختارپور، مهدی (۱۳۹۳). «بررسی نقش و تأثیر رسانه‌های نوین تصویری در تغییر سبک زندگی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه علوم و تحقیقات تهران)»، مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، سال ششم، ش 2، ص ۱۰۱ـ۱۱۸.

[21] قائمی‌امیری، علی (۱۳۹۱). خانواده در اسلام،تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.

[22] کاویانی، محمد (1391). سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

[23] کریمی، صدیقه؛ نصر، احمدرضا (1392). «روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌های مصاحبه»، پژوهش، سال چهارم، ش 1، 71ـ94.

[24] معتمدنژاد، کاظم (۱۳۸۵). وسایل ارتباط جمعی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

[25] مهدوی کنی، محمدسعید (1387). دین و سبک زندگی،تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.

[26] Edwards, j., & Demo, d. (1991). “Coming Apart: Radical Departares since 1960”, In Mariage and Family (P 107). Alleg & Bacon.

[27] Kurian, G. (1991). “The american dream of family: ideals and changing realities”, Journal of Comparative Family Studies, 22, PP 187-204.

[28] MacKinnon, K. (2004). “The Family in Hollywood Melodrama: Actual or Ideal? ”, Journal of Gender Studies, 13, PP 29-36.

[29] Mower, E. R. (1927). Family Disorganization: An Introduction to Sociological Analysis. chicago: university of chicago press.

[30] Slater, m., & Rouner, d. (2002). “Entertainment-education and elaboration likelihood”, commiuniacation theory, 12, PP 173-191.

[31] Valdivia, A. N. (1998). “Clueless in Hollywood: Single Moms in Contemporary Family Movies”, Journal of Communication Inquiry, PP 272-292.

[32] Vanhee, I. (2008). “Mediating the Family: Family Representations in Contemporary American Film”, The International Journal of the Humanities, 22, PP 199-206.