نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنراسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران ، ایران

چکیده

نقشمایه‌های ترکیبی انسان‌_پرنده مفاهیم گسترده و گاه متضاد در بسیاری از مناطق جهان دارند. در دوران اسلامی با وجود تحریم‌ نقوش انسانی و حیوانی، همچنان این نقشمایه در آثار از جمله انگشتری‌های دوره سلجوقی با ماهیت زن-پرنده به کاررفته‌است. سلجوقیان از اولین حکومت‌های مسلمان در ایران هستند که به شکوفایی فرهنگی رسیدند. انگشتر که در فرهنگ اسلامی اعتباری خاص دارد، بازتاب‌دهنده خصایص فرهنگی مستور در این دوره است. مساله اینکه در سپهرنشانه‌ای سلجوقی نقشمایه پرنده_با_سر_زن در انگشترها چه هویتی را بازمی‌تاباند. در این راستا از نظریه سپهرنشانه‌ای در روش تحلیلی نشانه‌شناسی فرهنگی استفاده می‌شود. پرسش اصلی اینکه در ارتباطات درون‌فرهنگی سپهرنشانه‌ای سلجوقیان پدیداری نقشمایه‌ پرنده_با_سر_زن بازنمود کدامین باور است؟ این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی انجام یافته است. چهار نمونه انگشتر دارای نقشمایه‌ پرنده_زن با نشانه‌های بینامتنی در سفالینه‌ها و اشیای فلزی این دوره تطبیق و مفاهیم نقوش همنشین با آن مورد خوانش قرار گرفت. نتیجه اینکه نقشمایه پرنده_با_سر_زن بر انگشترهای سپهرنشانه‌ای سلجوقی به دوگونه ترسیم گشت. سپهرنشانه‌ای سلجوقیان ایران متشکل از سه سپهر ایرانی، اسلامی و ترکی درون خود است با گفتگویی درون‌فرهنگی به وفاق معنایی و ریخت‌شناسانه رسیده است. نقوش همنشین اغلب بر مفاهیم خیر، برکت و باروری اشاره دارد که زنانه بودن این نوع انگشتر را قوت می‌بخشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Intra-cultural semiotics of a combined bird-with-female-head motif in metal rings of the Semiosphere of the Seljuks of Iran

نویسندگان [English]

  • Moeine ossadat Hejazi 1
  • Parisa Shad Ghazvini 2

1 PhD student in Comparative and Analytical History of Islamic Art, . Faculty of Art. Al-Zahra University. Tehran, Iran.

2 Associate Professor, Department of Painting, Faculty of Arts, Al-Zahra University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Human-bird hybrid motifs have broad and sometimes conflicting meanings in many parts of the world. In the Islamic era, despite the prohibition of human and animal motifs, this motif is still used in works such as rings of the Seljuk period with a female-bird nature. The Seljuks were one of the first Muslim governments in Iran to achieve cultural prosperity. The ring, which has a special prestige in Islamic culture, reflects the hidden cultural features of this period. The issue is what identity the bird-with-female-head motif in the rings reflects in the Seljuk Semiosphere. In this regard, Semiosphere theory is used in the analytical method of cultural semiotics. The main question is what is the belief in the representation of the bird-with-female-head phenomenon in the intercultural communications of the Seljuk semiosphere? This article has been done by descriptive-analytical method. Four samples of rings with bird-female motifs with intertextual symbols on pottery and metal objects of this period were adapted and the concepts of accompanying motifs were read with it. The result was that the motif of bird-with-the-head-of-woman on the Seljuk semiosphere rings was drawn in two ways. The Seljuks semiosphere of Iran consist of three Iranian, Islamic and Turkish sphere within themselves. They have reached a semantic and morphological agreement through intra-cultural dialogue. Companion designs often refer to the concepts of goodness, blessing and fertility, which reinforce the femininity of this type of ring.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Semiosphere of the Seljuks of Iran
  • ring
  • bird-motif-with-female-head
  • cultural semiotics