زن در فرهنگ و هنر

چکیده در نظریة فیلم سال‏های اخیر، سینما در غالب موارد به‌مثابة تکنولوژی برآمده از ظهور کلانشهر مدرن و مدرنیتة شهری در نظر گرفته می‏شود. تجربة ادراکی پرسه‏زن مرد (فلانور)، به‌منزلة سرنمون تجربة ادراکی مدرنیته، اغلب به‌مثابة الگویی برای تحلیل تجربة ادراکی تماشاگر فیلم مورد مطالعه قرار می‏گیرد. بااین‌حال، به‌رغم آنکه پرسه‏زنی تا سال‏ها عملی ذاتاً مردانه محسوب می‏شد، زنان در سال‏های انتهایی سدة نوزدهم کوشیدند جایگاه خود را به‌عنوان ناظر متحرک در میان فضاهای شهری به‌دست آورند. این مقاله تلاش دارد با تمرکز بر چگونگی ظهور زنان در شهر و فرایند پرسه‏زنی، ویژگی‏های پرسه‏زن مؤنث (فلانوس) را مشخص کند و تمایزهای آن را با پرسه‏زن مذکر آشکار کند. این پژوهش نشان می‏دهد تمرکز بر ویژگی‏های ادراکی پرسه‏زن مؤنث می‏تواند در به چالش کشیدن نگره‏های مسلط، که ادراک و نگاه سینمایی را ذاتاً ادراک و نگاهی مردانه در نظر می‏گیرند، یاری‏رسان باشد. مقالة حاضر با بررسی فیلم کلئو از 5 تا 7، ساختة آینس واردا، مشخصه‏های منحصربه‏فرد پرسه‏زنی زنانه را بازشناسی می‏کند و نحوة بازنمایی تعامل سوبژکتیو زنانه با شهر به هنگام عمل پرسه‏زنی را بررسی می‌کند.

چکیده آنچه در مطالعات فرهنگی و رسانه‏ای اهمیت زیادی دارد شیوة بازنمایی نقش‏ها، خرده‏فرهنگ‏ها، گروه‏ها، اقوام، جنسیت و غیره است. حال هنگامی‌که پای مخاطب کودک به میان می‏آید، اهمیت این آموزش‏ها دوچندان می‏شود، زیرا کودکان با تماشای ژانر محبوبشان‌ـ انیمیشن‌ـ آموزش‏های مقدمانی در رابطه با نقش‏ها، کلیشه‏ها و هویت جنسیتی را می‏آموزند. هدف این مقاله مقایسة انیمیشن‏های مهارت‏های زندگی برای کودکان و بچه‏های ساختمان گل‌ها از منظر جنسیت است. مقالة پیش رو با تکیه بر تحلیل کیفی و رویکرد نشانه‏شناختی براساس آرای جان فیسک به واکاوی و بررسی کلیشه‏های جنسیتی رایج در دو مجموعة ذکرشده می‏پردازد. بدین منظور، همة قسمت‏های دو انیمیشن‏ مطالعه شدند. نتایج تحقیق نشان می‏دهد در هر دو برنامه از لحاظ تعداد کاراکترها زنان و مردان به میزان تقریباً برابر بازنمایی شده‏اند. در مجموعة مهارت‏های زندگی برای کودکان مردان اغلب با صفات برتر و شایسته‏تری مانند قدرت تفکر و تصمیم‏گیری بالا، دانایی و کاردانی، اعتمادبه‌نفس بالا، ارتباطات اجتماعی گسترده، خوشرویی و خوش‏صحبتی بازنمایی شده‏اند. درحالی‌که بازنمایی زنان اغلب با بدنمایی و توأم با کلیشه‏های جنسیتی سنتی مانند غرغرکردن، شایعه‏پراکنی، وابستگی و عدم استقلال شخصی، غیبت‌کردن، عدم کنترل خشم و پرخاشگری، گریه‌کردن در هنگام مشکلات و دستپاچگی است. در مقابل، انیمیشن بچه‏های ساختمان گل‌ها نگاهی مثبت‏تر و مساوات‏طلبانه‏تری به جنسیت دارد. مردان در این مجموعه با صفاتی چون خانواده‏دوستی، قدردانی، مبادی آداب و اجتماعی‌بودن، پرتلاش و حمایت‏گربودن به تصویر کشیده شده‏اند و در بازنمایی زنان صفات بارزی چون زیبایی و آراستگی، آینده‏نگری، توجه به جزئیات، تجهیز به مهارت‏های متعدد، تسلط بر خود و منطقی‌بودن، باانگیزه و مستعد مشهود است.

چکیده از نگاره‏های اسطوره‏ای روی مفرغ‏های لرستان زنی است که به نظر می‏رسد الهۀ باروری باشد. گاهی فقط چهرۀ این زن به همراه انار، ماهی و... حک شده است و گاهی به صورت برهنه و در حال زایمان و به همراه قوچ و گل هشت‏پر مصور شده است. هدف از پژوهش حاضر رازگشایی از تصویر این بانوی منقوش روی سرسنجاق‏های برنزی محوطۀ سرخ‏دم لرستان بود. بنابراین، با روش توصیفی‌ـ تحلیلی کوشیدیم نمادهای این سرسنجاق‏ها را بررسی و تحلیل کنیم. سؤالات تحقیق عبارت‌اند از: 1. الهۀ مادر در سرسنجاق‏های مفرغی لرستان چگونه تصویر شده‏ است؟ 2. نمادهای مربوط به الهۀ سرسنجاق‏های برنزی لرستان چگونه ارزیابی می‏شوند؟ نتایج تحقیقات صورت‌گرفته نشان داد که علاوه بر تصویر زن، نقش‌های دیگری که همراه او هستند، همچون نقش ماهی، انار و حیواناتی مانند قوچ، نیز نشانه و نماد الهۀ باروری‌اند. گل‏های هشت‏پر و نیز عدد هفت بر فراوانی دلالت می‏کند.

چکیده هدف این مقاله مطالعة نحوة بازنمایی جنسیت در آثار نقاشان خودآموخته براساس الگوی نشانه‏شناسی اجتماعی تصویر است. خودآموختگان هنرمندانی تعلیم‌ندیده، فاقد آموزش رسمی و آکادمیک‌اند که به‏صورت خودجوش شروع به تولید آثار هنری می‏کنند. تجزیه‏وتحلیل این آثار با استفاده از دستور زبان بصری کرس و ون لیون در خوانش نشانه‏شناسی اجتماعی به رفع ابهام از تصاویر به‏عنوان سرگرمی صرف کمک و ایدئولوژی پنهان نقاشی‏ها را آشکار می‏کند. در این زمینه، 32 اثر نقاشی از 9 هنرمند خودآموخته، که در آن‏ها تصویر زن و مرد بازنمایی شده، انتخاب و تحلیل و بررسی شد. پژوهش به شیوة توصیفی تحلیلی و برمبنای مطالعات کتابخانه‏ای و اسنادی است. نتایج تحلیل حاکی از آن است که آثار نقاش خودآموختة زن و مرد بیانگر تقسیم‏بندی جنسیتی نقش‏های اجتماعی است؛ با این تفاوت که نقاش زن به‏طور ضمنی یا علنی خود را به‏عنوان عنصر هسته‏ای برجسته‏نمایی و زن را کنشگر اصلی معرفی می‏کند. بنابراین، نقاش زن با آگاهی از سوگیری‏های جنسیتی اجتماعی سعی در تغییر آن به نفع خود دارد. نقاشان زن با وجه‌نمایی واقع‏گرایانه در آثار، نگاهی تبیینی به ویژگی و شرایط واقعی زنان دارند و از طرفی رویکردی برابرطلبانه به نقش زن و مرد دارند. درحالی‏که نقاش مرد نگاهی توصیفی دارد و به بازتولید نقش‏های کلیشه‏ای جنسیتی می‏پردازد.

چکیده کودکان یکی از مخاطبان مهم رسانه هستند. پژوهش حاضر با استفاده از نظریة فمنیستی تاچمن و کانل و روش تحلیل ‏محتوای کمی به بررسی برنامه‏های خردسال شبکة دوم سیمای ایران پرداخته است. هدف این تحقیق مطالعة چگونگی بازنمایی زنانگی و مردانگی شخصیت‏های برنامه‏های خردسال این شبکه است. به ‏این منظور، 23 قسمت از برنامه‏های خردسال این شبکه با استفاده از نمونه‏گیری تصادفی انتخاب و بررسی شده است. یافته‏های پژوهش حاضر نشان می‏دهد که در برنامه‏های خردسال شخصیت‏های مرد و زن به‏صورت نامتوازن توزیع شده‏اند؛ به‌طوری‏که میزان نسبت نمایش شخصیت‏ مردان 5_/40 درصد (معادل 272 مورد) بیشتر از نمایش شخصیت‏ زنان ‏است. مردانگی هژمونیک و زنانگی مؤکد در شخصیت‏ مردان و زنان در این برنامه‏ها بازنمایی شده است. کلیشه‏های جنسیتی به‏صورت تقابل‏های دوگانۀ فعال مردانه/ منفعل زنانه، باهوش مردانه_/ نادان زنانه در برنامه‏های خردسال بازنمایی شده است. در این برنامه‏ها، «فنای نمادین زنان» دیده می‏شود؛ به‏طوری‏که زنان اغلب در نقش‏های فاقد بازده و همراه با «دلهرة زنانه» نمایش داده شده‏اند.

چکیده مطالعات علمی اولیه دربارة زنان و مردان در خانواده عموماً به مطالعة ساختار و کارکرد خانواده به‏مثابة نهادی اجتماعی و نقش‏های جنسیتی زنان و مردان در آن نهاد می‏پرداختند، اما در دهه‏های اخیر، جامعه‏شناسی خانواده دستخوش نوعی تحول مضمونی شده است: تغییر تمرکز از نهاد خانواده به روابط صمیمی زنان و مردان. این تحول فکری از دگرگونی‏های عمیق در زندگی خانوادگی معاصر و تحول نقش‏های زنان و مردان در خانواده ناشی می‏شود. جامعه‏شناسان و نظریه‏پردازان خانواده نظر به این دگرگونی‏ها، و لزوم اتخاذ شیوه‏هایی متناسب برای تحلیل پیچیدگی و تنوع شدید شکل‏های خانواده در دنیای معاصر، ناگزیر به بازتعریف سرشت موضوعی خود شده‏اند که این امر زمینه را برای ظهور حوزة جدید «جامعه‏شناسی صمیمیت» فراهم کرده است. تحول و چرخش مضمونی در جامعه‏شناسی خانواده و اتخاذ رویکردی نو به روابط صمیمی زنان و مردان می‏تواند واجد دلالت‏های پژوهشی و سیاسی گوناگونی باشد. مقالة حاضر با مرور و تحلیل تحولات نظری در جامعه‏شناسی خانواده می‏کوشد بروز نوعی تحول مفهومی‌ـ یا به تعبیری، ظهور مفهوم صمیمیت‌ـ را در این حوزه برجسته کند و وضعیت کنونی دانش خانواده را در چالش با تحولات معاصر با رویکرد تحلیل انتقادی تشریح و تبیین کند.

چکیده مجلس شورای اسلامی به موجب قانون اساسی یکی از نهادهای مهم مردم‌سالار است و از منظر قانون‌گذاری و میزان اختیارات آن صحنة رقابت نیروهای سیاسی و اجتماعی است. انتخابات در این دوره‌ها در موقعیت متفاوتی برگزار شد. با رحلت بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، پایان جنگ تحمیلی و شروع دولت سازندگی فضای سیاسی کشور تغییر کرد. در رقابت بین نیروهای موسوم به خط امام(ره) یا مکتبی دو جریان سیاسی اصول‌گرا (راست) اصلاح‌طلب (چپ) شکل گرفت. آن‌ها برای کسب اکثر کرسی‌های پارلمان به رقابت پرداختند. در این دوره‌ها، تعداد داوطلبان و نمایندگان زن نسبت به دوره‌های پیشین بیشتر شد. زنان نماینده براساس سیاست‌های کلی نظام با تصویب قوانینی برای حفظ تحکیم خانواده و احیای حقوق مادی و معنوی، زمینه‌های مشارکت بیشتر در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را فراهم کردند. این مقاله در پی آن است با رویکرد توصیفی تحلیلی به نقش و عملکرد زنان نماینده در این دوره‌ها بپردازد و فرضیة پژوهش این است: نمایندگان زن در این دوره‌ها با عنایت به آموزه‌های اسلامی و اسناد بالادستی و درک جایگاه زن با تصویب قوانینی به پیشرفت موقعیت زنان در جامعة ایران کمک کردند.