زن در فرهنگ و هنر

چکیده خـانواده نظـام عاطفی پیچیده ایست که وجـه تمـایز آن بـا سـایر نظـام های اجتماعی در وفاداری، عاطفه و دائمـی بـودن عضـویت در آن اسـت. اعتماد در رابطه‌ی زناشویی از جمله عوامل موثر در ثبات، امنیت و آرامش اعضای خانواده و زوجین است. خیانت زناشویی زیان آورترین عاملی است که موجب آسیب شدید رابطه زناشویی و در بسیاری موارد منجر به طلاق زوجین می‌گردد، به اعتماد زوجین خدشه وارد کرده و فرزندان آنها را نیز دچار مشکل می‌کند. هدف پژوهش حاضر بررسی بازسازی اعتماد زوجین درگیر خیانت زناشویی است. روش پژوهش مطالعـه مـوردی با استفاده از مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته، در یک زوج درگیر خیانت انجام گرفت که به صورت هدفمند انتخاب شدند. زوجین به مدت 14 جلسه، هر جلسه یک و نیم ساعت مورد بررسی و درمان قرار گرفتند. تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها با استفاده از نظریه زمینه ای انجام شد. یافته ها نشان داد فقدان ارتباط مطلوب و ضعف رابطه عاطفی زوجین، ارزش‌ها و باورهای فردی، روابط نامناسب محیط کار، استفاده نادرست از شبکه های مجازی، تجارب نامطلوب خانواده مبداء از جمله عواملی است که در بروز خیانت مؤثر است. نتایج بیانگرکارایی بهبود تعاملات و رابطه عاطفی زوجین، تنظیم روابط با خانواده گسترده، تقویت مفهوم خانواده ما، و بهبود ارتباط با خدا در تقویت ازدواج و بازسازی اعتماد در طول درمان خیانت است.

چکیده قالی‌های تصویری که حاصل پیوند سنت با تجدد هستند، در زمان حکومت قاجار به اوج تولید رسیدند. این قالی‌ها مضامین متنوعی مانند تصویر پادشاهان، آثار باستانی ایران، داستان‌های ادبی، مضامین دینی و تصویر حیوانات را دربرمی‌گرفتند. همچنین نمونه‌های متفاوتی از قالی‌های تصویری خلق شد که در آن‌ها تصویر زنان جایگزین نقش‌ونگارهای سنتی و مرسوم شد. هدف پژوهش حاضر، شناخت یکی از طرح‌های نادر قالی دستباف دورۀ قاجار با نقش نیم‌تنۀ زن و کشف علت خلق و لایه‌های معنایی مستتر آن، براساس رویکرد شمایل‌نگاری از منظر پانوفسکی است. سؤال پژوهش حاضر این است که علل پیدایش تصویر زن در قالیچه‌های تصویری دورۀ قاجار چیست و این تصاویر بر چه معنای نهفته‌ای دلالت دارند. پژوهش پیش‌رو از نظر هدف بنیادی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای صورت پذیرفته و تعداد نمونه‌های مورد مطالعه، سه قالیچۀ منقوش به نیم‌تنۀ زن است. در پیدایش تصویر زن بر قالیچه‌های تصویری زمان قاجار عوامل متعددی مانند هم‌زمانی خلق این قالیچه‌ها با دورۀ قاجار، گسترش روابط با اروپا، رواج چاپ سنگی، ورود عکس و کارت‌پستال‌ها به ایران، نقاشی طبیعت‌گرایانه، اندیشۀ انسان‌مدارانه، تغییر در سبک پوشش، روابط و جایگاه سیاسی-اجتماعی زنان و کثرت تصاویر زنان در آثار هنری دورۀ قاجار مؤثر بوده‌اند. همگامی هنرمندان با جنبش‌های آن زمان نشان‌دهندۀ هم‌آهنگی آشکار تصویر این قالیچه‌ها با تحولات فراوان حاکم بر این عصر است. قالی‌بافان قاجاری متأثر از شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی زمانۀ خود و نامطلع از خاورگرایی غربی‌ها، جریانات و تحولات جامعه را در قالیچه‌ها بازتاب می‌دهند.

چکیده تحولات جدید عصر مدرنیته و رسانه‌ای شدن انسان مدرن در نسبت با پیوند دین داری و مد منجر به کنشگری به نام حجاب استایل شده است حجاب استایل یک پدیده جهانی است و مختص ایران نمی‌باشد اما از آنجا که حجاب به عنوان یک ارزش در جامعه ایران تلقی می‌شود این پدیده در ایران اهمیت بیشتری یافته و با توجه به تعاریف متعدد این پدیده نوظهور، پژوهش حاضر در راستای فهم این پدیده به گفتگو با کارشناسان حوزه عفاف و حجاب، مد و لباس آشنا با شبکه‌های اجتماعی پرداخته و با کدگذاری گفته‌های کارشناسان با روش داده بنیاد چیستی پدیده شامل صورت بندی تعاریف، خاستگاه پدیده، ویژگی‌ها و انواع دنبال کنندگان استخراج شد؛ در ادامه با تحلیل داده‌ها عوامل گسترش در سه دسته « رفتاری»، « معرفتی و شناختی»، « ساختاری» ارائه شد و یافته‌ها حاکی از آن است که شکل گیری پدیده و راهبردهای مواجهه با آن در بستر «اقتضائات تمدن مدرن» و «رسانه‌ای شدن» می باشد که در آن عوامل «مدیریتی» و «ساختاری» تاثیر گذار هستند و به ترتیب این عوامل شرایط زمینه‌ای و شرایط مداخله گر نام گذاری شده که باعث شکل گیری راهبردها در بعد «دینی»، «اقتصادی»، «تبلیغی و رسانه‌ای»، «فرهنگی و اجتماعی» و «آموزشی» شده‌اند. با بررسی وضعیت موجود، جامعه ایرانی با پیامدهای «دینی»، «روانی و اخلاقی»، «فکری و فرهنگی» و «اجتماعی» مواجه است. در نهایت بعد از ترسیم مدل مبنی بر وضعیت موجود راهبردهای مواجهه جهت دستیابی به وضعیت مطلوب احصا و در پنج بعد «اقتصادی»، «اجتماعی»، «قانونی»، «رسانه‌ای» و «فرهنگی» ارائه شده است.

چکیده سفرنامه‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی و فرهنگی، نقشی کلیدی در شکل‌دهی به تصورات یک ملت از ملتی دیگر دارند.این مساله در میان سفرنامه های غربی بیشتر دیده می شود. سفرنامه‌های غربی دربارۀ ایران به‌ویژه در قرون اخیر تصویری خاص و غالباً کلیشه‌ای از زنان ایرانی ارائه داده‌اند که این بازنمایی‌ها صرفاً در متون باقی نمانده و تأثیرات عمیقی بر واقعیت زیسته، امنیت و چگونگی حضور اجتماعی زنان ایرانی در فضاهای عمومی گذاشته است. این مقاله به تحلیل انتقادی بازنمایی وضعیت زنان ایرانی در سفرنامه‌های غربی می‌پردازد و نشان می‌دهد این متون فراتر از اسناد تاریخی، ابزارهایی برای شکل‌دهی به یک دیگری شرقی بوده‌اند. پژوهش حاضر با اتکا بر چارچوب نظری شرق‌شناسی ادوارد سعید و مفهوم نگاه خیرۀ مالوی نشان می‌دهد چگونه تصویر کلیشه‌ای زن ایرانی به‌عنوان موجودی منزوی و محصور در فضای خصوصی در این سفرنامه‌ها ساخته و تثبیت شده است. این مقاله با فراتررفتن از تحلیل متنی صرف، پیامدهای ملموس این بازنمایی‌ها را بر واقعیت زیستۀ زنان ایرانی بررسی می‌کند. مطابق نتایج، این تصویرسازی‌ها نه‌تنها تصورات مخاطبان غربی را شکل داده، بلکه با نفوذ در گفتمان‌های داخلی بر امنیت روانی و فیزیکی زنان و همچنین کیفیت و چگونگی حضور اجتماعی آنان در فضاهای عمومی تأثیرات عمیق و ماندگاری بر جای گذاشته است.

چکیده آگاهی از وضع نسوان در دوره قاجاریه مستلزم توجه به نشریات آن عصر است؛ در واقع زنان به عنوان رکن مهم خانواده و جامعه مورد تحقیق قرار می‌گیرند. روزنامه‌ی شکوفه با توجه به نگاه نسبتا دقیقی که در عرصه‌ی وضع بهداشت، چه برای خانواده و چه برای مدارس داشت و همچنین اشاره‌های متعدد به لزوم علم‌آموزی زنان، دارای اهمیتی برجسته برای شناخت نقش و جایگاه زن و آگاهی از شرایط عمومی در زمان مورد نشر محسوب می‌شود. این پژوهش درپاسخ به این مسأله است که ضرورت تعلیم وآگاهی‌بخشی زنان را نسبت به اهمیت علم‌آموزی و بهداشت از نگاه روزنامه شکوفه مورد بررسی قرار دهد. یافته تحقیق حاکی از این است که روزنامه شکوفه نماینده تفکری بود که سعی داشت دیدگاه سنتی نسبت به علم‌آموزی زنان را منسوخ کرده و در این برهه زمانی، شناساندن مدل‌های زیستی زنان کشورهای غربی و اهمیت دادن به شخصیت زن، سبب گردید، تا افق‌های نوینی برای آگاهی زنان ایرانی در عرصه‌های علم‌آموزی و بهداشت بگشاید.
با توجه به اینکه بحث بهداشت برای مدارس پیش زمینه و امری لازم و ملزوم در کنار عوامل دیگر برای رسیدن به نتیجه‌ی مطلوب علم آموزی و به تبع آن رشد کشور است، بر اساس نگاه این روزنامه به ابعاد مختلف این موضوع توجه شده است. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی به تحقیق پرداخته و ارزش وجودی زن در خانه و اجتماع را مشخص می‌کند.

چکیده این پژوهش به واکاوی تحلیلی بند پنجم سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه در حوزه تأمین اجتماعی، با تأکید ویژه بر وضعیت زنان می‌پردازد. هدف اصلی، تبیین ظرفیت‌ها، کاستی‌ها و موانع تحقق این سیاست در راستای تحقق عدالت اجتماعی و کاهش نابرابری‌های جنسیتی است. مطالعه حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و از نوع مطالعات اسنادی انجام شده و داده‌های آن از طریق بررسی منابع اولیه و ثانویه گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مهم‌ترین قوت این بند، انطباق آن با الگوهای جهانی از طریق تأکید بر «نظام چندلایه» و «جامعیت» است که امکان پوشش گروه‌های مختلف زنان را فراهم می‌سازد. با این حال، ضعف اصلی در عدم شفافیت سازوکارهای اجرایی و منابع مالی پایدار نهفته است. دو چالش عمده نیز شناسایی شد: ۱) چالش‌های کلان مانند پیری سریع جمعیت و فشار بر صندوق‌های بیمه‌ای، و ۲) چالش‌های ساختاری مانند موازی‌کاری نهادها و حکمرانی ناکارآمد. در حوزه زنان، این بند نتوانسته به نیازهای خاصی چون اشتغال ناپایدار، بار مسئولیت مراقبت و آسیب‌پذیری در سالمندی پاسخ گوید. در نتیجه، اگرچه این بند از پشتوانه نظری قدرتمندی برخوردار است، تحقق آن مستلزم تدوین برنامه‌ای عملیاتی برای اصلاح ساختار حکمرانی، پایدارسازی منابع مالی و اتخاذ راهبردهایی جهت مقابله با چالش جمعیتی با درنظرگیری عدالت جنسیتی است.

چکیده نذر به‌عنوان یکی از آیین‌های دینی رایج، واجد کارکردهای متنوعی در بسترهای فرهنگی و اجتماعی مختلف است. این پژوهش با هدف فهم معنای نذر از منظر زنان در شهر یزد و بررسی اهداف و سطوح مختلف این کنش آیینی انجام شده است. رویکرد نظری پژوهش بر مبنای مفاهیم هدیه مارسل موس، دارم اجتماعی ویکتور ترنر، سایبان مقدس پیتر برگر، حافظه فرهنگی یان آسمن و تطهیر مری داگلاس شکل گرفته و روش پژوهش، مردم‌نگاری کیفی مبتنی بر حضور میدانی، مشاهده و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با زنان نذرکننده در شهر یزد بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نذر برای زنان یزدی صرفاً یک کنش مذهبی نیست، بلکه به‌مثابه کنشی چندلایه عمل می‌کند که واجد معانی روانی، اجتماعی، فرهنگی و دینی است. از منظر مشارکت‌کنندگان، نذر مفاهیمی چون «پل ارتباطی با امر قدسی»، «تکیه‌گاه»، «کنش مشروط» و «حافظه آیینی» را در بر می‌گیرد. نذر همچنین در چارچوب نوعی اقتصاد اخلاقی آیینی معنا می‌یابد که در آن دعا و نذر برای دیگری به‌عنوان شرطی برای خیر و آرامش فرد تلقی می‌شود. اهداف نذر در تجربه زنان در سه سطح قابل تحلیل است: سطح خرد (فردی) شامل خواسته‌هایی چون موفقیت در تحصیل یا اشتغال؛ سطح میانه (خانوادگی) در پیوند با سلامت خانواده و حفظ پیوندهای نسلی؛ و سطح کلان (فرهنگی‌ـ‌دینی) مرتبط با بازیابی هویت دینی و مشارکت در رفع فقر فرهنگی از طریق نذورات آگاهی‌بخش. در مجموع، نذر در تجربه زیسته زنان یزدی، سازوکاری برای معنا دادن به زندگی، بازسازی کرامت شخصی، و مواجهه با عدم قطعیت زندگی روزمره است.

چکیده منظومۀ حماسی کوروش‌نامه سرودۀ افسرالملوک عاملی از نمونه‌های کم‌شمار حماسه‌سرایی زنان در ادبیات فارسی معاصر است که تاریخ هخامنشی را در قالب روایتی اخلاق‌محور، دینی و باستان‌گرا بازپردازی می‌کند و از این حیث در تقاطع ادبیات، تاریخ‌نگاری و بازنمایی جنسیت قرار می‌گیرد. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که شاعری زن، در مواجهه با ژانری مردمحور و تاریخی شاهانه، چگونه امکان مداخله در روایت گذشته را می‌یابد و تا چه اندازه می‌تواند در بازسازی معنای تاریخ نقشی فعال ایفا کند. مقاله با تکیه بر مفهوم «جنسیت به‌مثابه مقولۀ تحلیلی» در نظریۀ جوان اسکات و مفهوم «اقتدار روایی زنان» در آرای سوزان لنزر، نشان می‌دهد که اخلاق‌محوری کوروش‌نامه را نمی‌توان به‌تنهایی نشانۀ زنانه بودن متن دانست؛ زیرا این ویژگی با گفتمان‌های دیگری چون باستان‌گرایی پهلوی، اخلاق دینی، سنت تعلیمی فارسی و الگوهای رایج روایت‌پردازی تاریخی نیز پیوند دارد. بااین‌حال، بررسی شیوۀ توزیع مکث‌های روایی، کاهش توصیف خشونت، حضور داورانۀ روایتگر، بازتعریف مشروعیت سیاسی، و حذف یا محدودسازی صداهای زنانه نشان می‌دهد که عاملی درون همین گفتمان‌های مسلط، امکان نوعی مداخلۀ روایی محدود، مذاکره‌گر و متناقض را پدید می‌آورد؛ مداخله‌ای که می‌توان آن را در نسبت با موقعیت جنسیتی مؤلف نیز تحلیل کرد. در نتیجه، کوروش‌نامه نه روایتی زنانه به معنای ذاتی و ثابت کلمه، بلکه متنی است که امکان‌ها و محدودیت‌های سوژگی زنانه را در ژانر تاریخی ـ حماسی آشکار می‌سازد

چکیده این پژوهش به بررسی رابطه میان سلیقه و سبک در طراحی لباس با تأکید بر مد حلال می‌پردازد و می‌کوشد نسبت میان زیبایی‌شناسی فردی و هویت فرهنگی را تبیین کند. در این چارچوب، سلیقه به‌مثابه تجلی ترجیحات شخصی و تجربه زیباشناختی فرد تعریف می‌شود، در حالی‌که سبک به‌عنوان ساختاری فرهنگی، تاریخی و اجتماعی در نظر گرفته می‌شود که الگوهای کلان طراحی را سامان می‌دهد. مد حلال، برخاسته از مفاهیم اسلامیِ حیا، عفت و مسئولیت اخلاقی، صرفاً مجموعه‌ای از محدودیت‌های پوششی نیست، بلکه نظامی معنایی و زیباشناختی است که در پی ایجاد تعادل میان پوشیدگی، آراستگی، هویت‌مندی و خلاقیت قرار دارد.
با اتکا به رویکرد انسان‌شناختی و بهره‌گیری از نظریه سرمایه فرهنگی پیر بوردیو، این پژوهش نشان می‌دهد که مد حلال طی دو دهه اخیر از جریانی حاشیه‌ای به یکی از میدان‌های تأثیرگذار فرهنگی و اقتصادی بدل شده است. در این روند، مد حلال نه‌تنها به بازتعریف پوشش اسلامی انجامیده، بلکه به ابزاری برای هویت‌یابی، تمایز اجتماعی و بازنمایی نمادین ارزش‌های دینی در قالب سبک پوشش تبدیل شده است. با وجود این اهمیت، ادبیات پژوهشی موجود همچنان با خلأ نظری قابل‌توجهی مواجه است؛ به‌ویژه فقدان چارچوبی منسجم که بتواند رابطه‌ی میان سلیقه فردی، سبک طراحی و اصول زیباشناختی–اخلاقی اسلام را به‌صورت نظام‌مند تبیین کند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر ارائه تحلیلی میان‌رشته‌ای مبتنی بر طراحی لباس و انسان‌شناسی، منطبق با آموزه‌های اسلامی، به‌منظور روشن‌ساختن این روابط مفهومی است.

چکیده در دوران اقامت طولانی مهاجران افغانی در ایران، حدود 30 هزار نفر از زنان ایرانی با مردان افغانی ازدواج کردند. ازدواج زنان ایرانی با افغان‌ها نگران‌کننده است؛ به‌ویژه که 98‌درصد از این ازدواج‌ها با شکست همراه‌اند. غیرقانونی‌بودن ازدواج با اتباع غیرمجاز، مشکلات شناسنامه‌ای، تحصیلی، بهداشتی و اسکان فرزندان آنان را در پی دارد و زنان را دچار سردرگمی و آوارگی می‌کند. با توجه به اینکه اکثر افرادی که تن به چنین ازدواج‌هایی می‌دهند از طبقۀ ضعیف‌اند، ضروری ا‌ست با برنامه‌ریزی‌های منطقی آنان را با عواقب دردسرساز بعدی آشنا کنیم. برخی از این زنان و دختران، که عمدتاً از طبقات پایین اجتماع هستند، بر اثر فریب و شیادی اتباع افغانی یا فروش از سوی پدرانشان، به ازدواج مردان افغانی درمی‌آیند. بسیاری از این ازدواج‌ها نا‌موفق است و اغلب از همان بدو ازدواج با مشکلات عدیده‌ای مواجه می‌شوند. اولین مشکلی که با ازدواج هر زن ایرانی با مرد افغانی رخ می‌نماید، از دست دادن تابعیت ایرانی این بانوان است. بسیاری از این زنان مدتی پس از ازدواج با افغانی‌ها در آن‌سوی مرزها رها می‌شوند یا شوهران آن‌ها پس از مدتی باز‌می‌گردند و آن‌ها و فرزندانشان را با مشکلات عدیدۀ روحی و روانی و اقتصادی و اجتماعی به حال خود می‌گذارند.

چکیده آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی دختران نظیر رفتارهای ناهنجار، فراغت غیر مفید، سردرگمی هویتی، استعمال مواد مخدر، جرایم جنسی، بی‌تفاوتی یا پرخاشگری سیاسی و... در بین بخشی از دانشجویان به-طور نسبی وجود دارد که عمدتاً ناشی از علل و عوامل خارج از دانشگاه است. مطالعات در این زمینه به‌ویژه در بخش دختران دانشجو اندک، موضوعات غیر کاربردی و نتایج آن‌ها مبهم است و ارتباطی با راهبردهای فرهنگی ندارند. اندک بودن مطالعات برای شناخت هدفمند آسیب‌های اجتماعی بیانگر لزوم تصویب سیاست‌ها و برنامه‌های لازم برای مطالعه، پیشگیری و کاهش این آسیب‌ها در دانشگاه‌ها است. هدف از این مطالعه، بررسی آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی در بین دانشجویان دانشگاه‌ها با تأکید بر دانشجویان دختر می‌باشد که با روش اسنادی و فراتحلیل مطالعات انجام یافته است. با لیست‌برداری، غربالگری و اعتبارسنجی مطالعات موجود، 16 مطالعه و سند علمی مجزا شده و مشخصات و نتایج آنها فراتحلیل شد. یافته حاکی از آن است که مطالعه و شناخت آسیب‌های اجتماعی دختران دانشجو، بازنگری در راهبردها و نظارت بر اجرای آن‌ها، تربیت نیروی انسانی آموزش دیده، تشکیلات فرهنگی مناسب، استفاده از اطلاعات کمیته‌های علمی و آموزشی و مراکز مشاورة دانشجویی، بکارگیری شیوه‌های فرهنگی کارآمد، استفاده از نیرو‌های مددکار همگی زمینة تحقق راهبردهای فرهنگی را افزایش داده و کاهش آسیب‌های اجتماعی در بین دانشجویان را امکان‌پذیر می‌سازد. آسیب‌های اجتماعی دختران دانشجو با آسیب‌های روانی آنان ارتباط داشته و سیاست‌ها و برنامه‌های فرهنگی مناسب برای آن‌ها باید تنظیم و اجرا گردد.

چکیده در‌باب مصادیق نفقۀ زوجه، در برخی موارد میان فقها اختلاف‌نظر وجود دارد. بنابراین، برای نمونه در زمینۀ هزینه‌های درمان، درصورتی‌که میزان آن بسیار درخور ‌توجه باشد، میان فقها اختلاف‌نظر است و نظر فقها در پاسخ به این سؤال که آیا هزینه‌های درمان زوجه جزء نفقه است یا نه و درصورتی‌که زوجه خود متمکن باشد، آیا بازهم امکان مطالبۀ هزینه‌ها را تحت نفقه دارد؟ آرای مختلفی از سوی فقها مطرح است. محاکم در این زمینه رویۀ واحدی ندارند. بنابراین، به نظر می‌رسد که پرداخت هزینه‌های دارو و درمان نیز بر‌عهدۀ مرد است، زیرا دلایل این امر نظیر ضرورت معاشرت به معروف، اهمیت بیشتر هزینه‌های درمان از مواردی نظیر مسکن و پوشاک، وجوب نفقۀ درمان به قرینه، وجوب نفقۀ زوجه در دوران بیماری را روشن می‌کند. بنابراین، در صورت استنکاف، اعسار و عجز شوهر، زن می‌تواند بر‌اساس مادۀ 1130 قانون مدنی و در صورت اثبات عسر و حرج بر‌اساس مادۀ 1130 قانون مدنی از دادگاه تقاضای طلاق کند؛ اما اگر زوجه خود توانایی پرداخت هزینه‌ها را دارد، به نظر می‌رسد امکان طرح دعوای طلاق از سوی وی را به دلیل عدم تحقق شرایط عسر و حرج باید غیرممکن دانست.

چکیده دستیابی به توسعه و بهبود کیفیت زندگی از آرمان‏هایی است که همواره ذهن بشر را به خود مشغول کرده است. یکی از مقولات بسیار مهم در امر توسعه، که مدت‏ها مورد غفلت نظریه‌پردازان و سیاستگذاران قرار گرفته بود، موضوع زنان است. از‌این‌رو، در این پژوهش، هدفْ بررسی وضعیت و موقعیت زنان در برنامه‏های توسعه پس از انقلاب است. روش استفاده‌شده، توصیفی‌ـ تحلیلی است و تحلیل یافته‏ها بر‌اساس الگوی نظری نهادگرایی، با تأکید ویژه بر دیدگاه‌های آمارتیا سن، انجام شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‏دهد، عمق اختلاف و تفاوت برنامة اول و دوم توسعه با نظریه‌های سن بسیار زیاد است و مهم‏ترین عامل مؤثر در این تفاوت، رشدمحور‌بودن این برنامه‏هاست. با توجه به رویکرد غالب در برنامة سوم، یعنی توانمندسازی زنان، با تأکید بر فراهم‌کردن زمینه‌های لازم برای افزایش مشارکت زنان، حرکتی همسو با دیدگاه سن صورت گرفته و توجه به آموزش، بهداشت، اشتغال، مشارکت سیاسی، و‌... به‌منزلۀ روش‏هایی برای افزایش توانمندی‏های زنان در نظر گرفته شده‏اند. روح حاکم بر برنامة چهارم توسعه، ایدة جنسیت، و توسعه و ارتقای سطح کیفیت زندگی افراد، از طریق تحول اساسی در متغیرهای اقتصادی، آموزشی، و بهداشتی مورد توجه قرار گرفته است. مروری بر شاخص‏های توسعة انسانی، توسعة جنسیتی، و توانمندسازی زنان نشان می‏دهد که طی اجرای برنامه‏های اول تا چهارم، وضعیت زنان از لحاظ بهداشت و آموزش بهبود نسبی پیدا کرده است.

چکیده اهداف توسعة هزاره به بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشورها می‏پردازد و داده‏های سالانة مربوطه این امکان را برای بسیاری از محققان فراهم می‏آورد که به مطالعه و پیش‏بینی روند توسعة کشورها بپردازند. در این میان، کشور ایران در یکی از برنامه‏های پُراقبال ‏بلندمدت خود، موسوم به چشم‌انداز ایران 1404، جایگاه نخست را در میان کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی متصور شده است. با توجه به تأکید بر جایگاه زنان در توسعة اقتصادی کشور، در این پژوهش سعی شده که با استفاده از داده‏های گزارش‌شده درخصوص هدف سوم از اهداف توسعة هزاره، که متضمن ارتقای جایگاه زنان است، جایگاه ایران در میان کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی پیش‏بینی شود. به عبارت دیگر، در این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که آیا ایران در سال 2015 در میان پنج کشور اول منطقه قرار خواهد گرفت؟ برای بررسی این موضوع، مقادیر شاخص‏های مرتبط استخراج و با استفاده از مدل‏ سری زمانی ARIMA ارزش آتی شاخص‏های مورد هدف در سال 2015 تخمین زده شده و براساس ارزش‏های پیش‏بینی‌شده رتبة ایران در میان کشورهای دیگر گزارش شده است. نتایج نشان می‏دهد که برخلاف اینکه ایران توانسته است در اغلب زیرشاخه‏های هدف سوم توسعة هزاره به اهداف موردنظر در برنامه‏های توسعه‏ای نزدیک شود، در مقیاس بین‏المللی هنوز نتوانسته به اهداف خود دست یابند و نیازمند تغییر در سیاستگذاری است.

چکیده مسأله برابری زن و مرد از موضوعاتی است که در دهه‌های اخیر، ذهن جامعه علمی را بسیار به خود مشغول کرده است؛ صاحب‌نظران متعددی در این حوزه به ایراد نظر پرداخته و در این راستا، متفکرین اسلامی در پی تبیین مسأله عدالت و برابری از منظر اسلام و نقد رویکردهای فمینیستی برآمده‌اند. هم‌چنین، پژوهش‌های مختلفی نیز در این حوزه انجام شده است. در این مقاله، ضمن مروری کوتاه بر آراء مذکور با استفاده از مرور سیستماتیک، پژوهش‌های صورت گرفته در حوزه برابری جنسیتی فراتحلیل گردید. بر این اساس، از میان پژوهش‌های انجام شده، 20 مورد در بازه زمانی دهه 80 انتخاب و بررسی شد. نتایج این مرور نشان می‌دهد که در سطح پروبلماتیک و چرایی نابرابری، حدود 55 درصد سؤالات، جنبه اجتماعی داشتند؛ 24 درصد جنبه اقتصادی و تنها حدود 21 درصد به عوامل فرهنگی پرداخته‌اند. در سطح عوامل مؤثر بر نابرابری، از میان عوامل اجتماعی «کلیشه-های جنسیتی»، «نظام پدرسالاری» و «جامعه‌پذیری جنسیتی» با 7/17 درصد، از میان عوامل اقتصادی «اشتغال زنان» با 6/16 درصد و از میان عوامل زمینه‌ای «قومیت» و «تحصیلات» با 7 درصد، بیش‌ترین عوامل ذکر شده بوده‌اند. رویکرد اتخاذ شده در تمامی موارد، رویکرد تساوی‌گرایانه به مقوله برابری و عدالت جنسیتی بوده است. در نتیجه به این نکته اشاره شده که پژوهش‌های انجام شده، به‌صورت فراگیری تلقی فمینیستی از برابری را مفروض گرفته‌اند. جا دارد در پژوهش-های آینده، با رویکردهای بومی به مقوله عدالت جنسیتی، مؤلفه‌های اسلامی مبنای پژوهش قرار گیرد.

چکیده فمینیست ها بر این باورند که تاکنون جهان را «مردان» تعریف کرده اند و «زنان»، در این تعریف مردانه نادیده انگاشته شده اند، از این رو، هسته های اصلی تمامی نظریه های فمینیستی، برابری زن و مرد در همه ی زمینه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است. سال ها طول کشید تا نظریه های فمینیستی وارد عرصه ی جامعه شناسی شود و امروزه این نظریه ها در حوزه های علوم اجتماعی، مطالعات فرهنگی و جامعه شناسی حضوری برجسته و پررنگ دارد، چنان که اکنون در دانشگاه های مختلف جهان، رشته های مختلف «مطالعات زنان» شکل گرفته و فعالان این جنبش سعی دارند زندگی و روابط اجتماعی مربوط به زنان را از منظر جامعه ی زنان ترسیم کنند. شکل هدایت جامعه از دوران گذار از سنت به مدرنیته و نوع مواجهه با امواج تجددخواهانه، نحوه ی تعامل هویت ایرانی با شریعت اسلامی و چالش های مرتبط با جامعه ی زنان ایران در تناظر با نظریه های فمینیستی که ریشه در تاریخ و فرهنگ این سرزمین داشته مورد دقت این نوشتار است. فرضیه ی تحقیق بر این پایه استوار است که میان جایگاه حقیقی زنان در فرهنگ ملی و دینی و مطالبات واقعی این جامعه تعارضی وجود نداشته و بروز زمینه های احساس تبعیض، متأثر از درک نادرست از مبانی و اصول دینی و تبیین جانب دارانه آن از نگاه مردسالارانه بوده است. روش تحقیق مقاله نیز مبتنی بر روش کتابخانه ای، تحلیل یافته ها و کشف دلالت های نظریه های فمینیستی درجامعه می باشد.