زن در فرهنگ و هنر

چکیده

چکیده این مطالعه تلاشی است برای واکاوی سوژۀ زن مطلقه در محتوای روایی و تصویری سینمای ایران. بدین منظور، با به‌کارگیری رویکرد برساخت‌گرا در نظریۀ بازنمایی استوارت هال، به‌منزلۀ چارچوب نظری، و با استفاده از روش تحلیل ساختار روایت بارت و تحلیل نشانه‌شناختی فیسک در سه سطح رمزگان واقعیت، بازنمایی و ایدئولوژی، فیلم‌های استراحت مطلق و ناهید تحلیل و ارزیابی شده‌اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که: 1. ساختار روایی فیلم‌ها سه‌بخشی است، 2. روایت‌ها در فضای شهری اتفاق می‌افتد، 3. بحران‌هایی که زن مطلقه با آن‌ها مواجه می‌شود، مهم‌ترین مضامین را تشکیل می‌دهند، 4. زنِ با‌درایت مهم‌ترین تیپ مطرح است، 5. نشان‌دادن مردسالاری، تدبیر زنانه در برابر بی‌درایتی مردانه و تفوق شر بر خیر، مهم‌ترین دغدغه‌های ایدئولوژیک مطرح‌شده در فیلم‌ها هستند.

چکیده این مقاله در‌صدد بررسی عوامل مؤثر بر میزان استفادة دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی کرمان از لوازم آرایشی است. روش پژوهش پیمایشی است و داده‌های آن از طریق پرسش‌نامه جمع‌آوری شده‌اند. جامعة آماری شامل کلیة دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی کرمان (5413 نفر) و نمونۀ آماری نیز شامل 378 نفر است. چارچوب نظری مستخرج از نظریه‌های پیربوردیو، آنتونی گیدنز و برایان ترنر است. یافته‌ها نشان دادند که متغیر‌هایی از قبیل تنوع‌طلبی، مصرف‌گرایی، سرمایة فرهنگی، مصرف رسانه‌ای، هویت بازاندیشانه و طبقة اجتماعی، گرایش به آرایش، سن، مقطع و ترم تحصیلی رابطۀ معناداری با میزان استفاده از لوازم آرایشی دارند. در‌مجموع، متغیرهای مستقل توانسته‌اند 37 درصد از متغیر وابسته را تبیین کنند. متغیر تنوع‌طلبی، بهترین پیش‌بینی‌کنندة میزان استفادة دانشجویان دختر از لوازم آرایشی است.

چکیده منابع تصویری به‏جای‏مانده از آثار هنری دوران قاجار می‏تواند به‌منزلۀ یکی از مدارک معتبر جهت شناسایی هویت و نقش اجتماعی زنان در این دوره بررسی شود. از این منظر، نقاشی‏ها‏ی نسخة خطی هزارویک‌شب صنیع‏الملک، که از آثار ممتاز‏‏ نگارگری ایران در دوران قاجار است، این قابلیت را دارد که به‌منزلۀ مرجعی جهت شناخت بهتر زنان دورة قاجار بررسی شود. این نسخة مصور ویژگی‏ها‏ی منحصر‏به‏فردی دارد که آن را از دیگر نسخه‏ها‏ی مصور‏شده در این دوره متمایز می‏کند. یکی از این ویژگی‏ها استفادة نگارگر از منابع اجتماعی و شخصیت‏ها‏ی معاصر خود در ترسیم تصاویر این نسخه است. بر این اساس، هدف از این مقاله توصیف جایگاه اجتماعی زنان در دورة قاجار با استفاده از سفرنامه‏ها و منابع مکتوب دیگر و مقایسة‏ تطبیقی آن با تصاویر این نسخه از هزارویک‌شب است. در این مقاله، تصویر‏ها‏یی مطالعه شده‏اند که حضور زن در آن‌ها پر‏رنگ‏تر است. بنابر یافتة این پژوهش، گرچه صنیع‏الملک جهت ترسیم زنان این نسخه از شرایط اجتماعی معاصر خویش استفاده کرده است، در برخی موارد، نظیر تفکیک جنسیتی، بیشتر به متن وفادار بوده است تا ساختار اجتماعی و نقش واقعی زنان هم‏عصر خویش.

چکیده موضوع سرمایة اجتماعی مفهومی پیچیده، چند‌وجهی و بین‌رشته‏ای و همچنین از عناصر مهم پویای نظام اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تولیدی هر جامعه است که طی دهه‌های اخیر در کنار سرمایه‌های فیزیکی و انسانی مورد توجه جدی قرار گرفته است. به‌علاوه، یکی از معیارهای مهم جهت سنجش درجۀ توسعه‌یافتگی یک کشور، میزان اهمیت و اعتباری است که زنان به‌عنوان نیمی از جمعیت در آن کشور دارند. نقش زنان نه‌تنها به وسیلة نظام اقتصادی، بلکه از سوی عوامل فرهنگی و اجتماعی تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد. بنابراین، هدف این تحقیق بررسی وضعیت سرمایة اجتماعی در میان زنان شاغل است. روش این تحقیق پیمایشی است و به منظور سنجش پایایی و روایی ابزار مطالعه به‌ترتیب از ضریب آلفای کرونباخ و دو نوع اعتبار صوری و سازه استفاده شده است. یافته‏های تحقیق، که با استفاده از نمونه‏گیری تصادفی از زنان شاغل در محیط‏های کار و تولید شهرک‌های صنعتی شهر تهران از طریق پرسش‌نامه جمع‏آوری شده، بیانگر میزان سرمایة اجتماعی متوسط بین افراد بوده است.

چکیده کهن‏نمونۀ «بیگانه‌ـ دشمن» در تاریخ فرهنگی ایران بارها به صورت‏های مختلف بروز یافته است و از نمونه‏های آن، دشمنی و بیگانگی تاتار و مغول‏ را می‏توان نام برد. وحشی‌گری و قساوت مغولان به مردمان ایران‌زمین، تا آنجا بود که پس از حملۀ سهمگین و قتل و غارت ایشان، تا قرن‏ها نمونه‏ای برای هر نوع حمله و غارت به‌شمار می‏رفتند و کم‏کم از شکل تاریخی خارج و به شکلی اسطوره‏ای در ادبیات و فرهنگ ما باقی ماندند. این مقاله به چگونگی شکل‏گیری اسطورۀ مغول در تاریخ فرهنگی ما و به‌طور خاص، آثار بهرام بیضایی اشاره دارد. از مشخصه‏های اصلی روایت‏های داستانی بیضایی، حضورِ فعال زنان در متن روایت است. هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل مبارزۀ زنانِ «قهرمان‌‌ـ عیار» در برابر اسطورۀ مغول، در روایت‏های داستانیِ بهرام بیضایی است. نمایش‌نامه و فیلم‏نامه‏هایی که در این پژوهش بررسی می‏شوند، عبارت‌اند از: فتح‏نامۀ کلات‌، قصه‏های میرکفن‏پوش‌، عیار تنها‌، عیارنامه‌ و تاراج‏نامه‌. روش پژوهش، توصیفی‌ـ تحلیلی است؛ بدین صورت که ابتدا شیوۀ بیضایی در استفاده از اسطورۀ مغول بیان می‏شود، سپس پنج اثر که در آن به‏طور مشخص مبارزۀ زنان با مغول در محور روایت قرار می‏گیرد، تحلیل می‏شوند.

چکیده نقش‌های محول و نقش‌های محقق دو گونه نقش قابل بررسی در حیات اجتماعی بشرند. در جامعۀ اسلامی، بخشی از این نقش‌ها بر‌اساس آیات و روایات به زنان واگذار شده است که جامعه‌شناختی نقش‌های محوّل زنان در جامعة اسلامی نام گرفته‌اند. این نقش‌ها تابع شرایط اجتماعی با مقتضیات دین مبین اسلام و متکی بر زمینه‌ها و عواملی در اجتماع اسلامی اجرا و تقویت شده‌اند، برخی از این عوامل احکام امضایی رسول‌الله(ص) بوده‌اند و متکی بر مقتضیات و عوامل فطری پیش‌تر در جامعه، چه به صورت اساسی و چه به گونۀ کم‌اثر، وجود داشته‌اند. برخی از این نقش‌ها هم به صورت تأسیسی در اسلام ایجاد شده‌اند و دین مقدس اسلام ضمن اعطای این نقش‌ها تلاش کرده است با احالۀ آن‌ها به زنان ضمن برکشیدن موقعیت ایشان بر مکانت و جایگاه اجتماعی این قشر مؤثر بیفزاید. آنچه مقرر است این مقاله بدان بپردازد، تشریح و تبیین احکام امضایی و تأسیسی اسلام و رسول ‌خدا(ص) در تقویت و تفویض نقش محوّل به زنان جامعة اسلامی است که با روش توصیفی‌ـ تحلیلی متکی بر منابع تاریخی به پرسش‌های مطرح پاسخ مستدل داده خواهد شد.

چکیده در دین زردشتی، شواهدی مبنی بر وجود ازدواج موقت وجود دارد که می‏توان آن را با متعه یا ازدواج موقت در فقه امامیه تطبیق داد. اگرچه میان فقهای امامیه و اهل تسنن در تداوم مشروعیت این نوع ازدواج اختلاف نظر وجود دارد‏، فقهای امامیه با استناد به قرآن و روایات قائل به تداوم آن هستند. این نوع ازدواج از نظر فقه امامیه مشروع است، اما برای انعقاد آن باید شرایطی احراز شود که در صورت وجود آن شرایط، چنین ازدواجی صورت می‏پذیرد. در دین زردشتی نیز، اگرچه مبحث مجزایی در رابطه با این نوع ازدواج وجود ندارد، با توجه به شواهد موجود در متون پهلوی باقی‌مانده می‏توان وجود چنین ازدواجی را تأیید کرد. در این پژوهش، نخست به مسئلۀ ازدواج موقت در دین زردشتی با توجه به شواهد مستقیم و غیر‌مستقیم موجود در متون پهلوی پرداخته شده و سپس همین مسئله از منظر اسلام بررسی شده است. در پایان، به تطبیق موارد مطرح‌شده و تحلیل شباهت‏ها و تفاوت‏های آن‌ها اقدام شده است. بررسی‏ها نشان می‏دهد که ازدواج موقت در دو دین زردشتی و اسلام شباهت درخور توجهی به هم دارند؛ اگر‌چه گاه در اهداف و شرایط این نوع ازدواج تفاوت‏هایی نیز قابل مشاهده است.

چکیده مقالۀ حاضر در‌صدد پاسخ به این سؤال است که: فرایند نهادگرایی هنجاری چگونه می‏تواند به ارائۀ الگوی حکمرانی مطلوب نمایندگی کمک کند؟ هدف این است که تعیین شود چگونه می‏توان نهاد مجلس شورای اسلامی را با ارزش‏ها و هنجارهای اجتماعی پیوند داد. روش مقاله، توصیفی‌ـ تحلیلی است. آمارهای موجود با تحلیل کیفی و تحلیل ثانویه بررسی شده است. جامعۀ آماری؛ نمایندگان زن ادوار مجلس شورای اسلامی بوده و داده‏های استفاده‌شده از گزارش‏های توسعۀ انسانی سازمان ملل، مجلس شورای اسلامی، سایر متون مرتبط جمع‏آوری و تجزیه و تحلیل شده است. تاکنون 10 دورۀ انتخابات مجلس در ایران برگزار شده که دورۀ دهم با 96_/7 درصد بیشترین آمار حضور زنان در پارلمان را داشته است. نتایج نشان داد وجود محدودیت‌های مدیریتی، اجتماعی و فرهنگی مانع تأثیرگذاری زنان در مجلس بوده است. رشد روز‌افزون سطح کیفی زنان ایجاب می‏کند که برای اثربخش‌بودن در صحنه‏های اجتماعی توانمند شوند. حکمرانی مطلوب زنان در پارلمان می‏تواند با توانمندی در ارائۀ طرح‏های توسعه‌ای و سطوح مختلف دولتی، خصوصی و مدنی تسهیل شود. لازم است نمایندگان به منظور اثرگذاری بیشتر بر مدیریت فرهنگی‌ـ اجتماعی جامعه در کمیسیون‌ها، فراکسیون‌ها، هیئت‏ها و مجامع تخصصی، فعالانه مشارکت کنند.

چکیده