ادبیات
بررسی تطبیقی زنانگی مطلوب در ادبیات عامیانه ایران و اروپا - مطالعه‌ی موردی گذر تکامل زناشویی در دو افسانه‌ی «شاه‌مار» و «زشت و زیبا»

علی اصغر کلانتر؛ لاله ملا

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 21 خرداد 1401

چکیده
  افسانه‌های محلی و داستان‌های پریان با استفاده از نماد‌ها و کهن‌الگوها، سبب و توضیح دهنده‌ی کنش و واکنش‌های فردی و گروهی در یک جامعه هستند. این مقاله به روش توصیفی و تحلیل روایت و با رویکرد تطبیقی به دو افسانه‌ی مشابه «زشت و زیبا» از فرهنگ اروپایی و «شاه‌مار» از فرهنگ ایرانی می‌پردازد. سوال پژوهش آن است که در دو روایت ...  بیشتر

تبارشناسی سوژۀ زن ـ شهروند مقارن مشروطه

غلامرضا معروف؛ نادر شایگان فر

دوره 14، شماره 1 ، فروردین 1401، ، صفحه 97-121

چکیده
   چکیدهمقارن مشروطه، در فضای آزادی‌خواهانۀ نشریات ایران، مفهومی بی‌سابقه موسوم به «زن به‌مثابۀ شهروند» شکل گرفت که با مختصات زن سنتی ذیل سایه ی مرد تعریف شده بود، در تضاد بود، این پژوهش که در حوزۀ مطالعات زنان جای می‌گیرد، با رویکردی انتقادی و با تکیه بر اندیشه‌های تبارشناسانۀ میشل فوکو بر این پرسش تمرکز دارد که در گسل سنت ...  بیشتر

مطالعه تحلیلی اثر شام آخر مری بت ادلسون هنرمند معاصر با نگاهی به آرا لوسی لیپارد

الهه پنجه باشی

دوره 13، شماره 3 ، مهر 1400، ، صفحه 389-411

چکیده
  در دوران معاصر، زنان نقش مهمی در هنر و فعالیت‌های اجتماعی و هنری ایجاد کرده‌اند. یکی از هنرمندان نقاش معاصر امریکایی در این راه مری بت ادلسون است که آثار شاخص تاریخ هنر با چهرة زنان را بازسازی کرده است. او این‌گونه اعتراض خود را به حضورنداشتن زنان در تاریخ هنر به این شکل مطرح می‌کند. آثار او بر بازسازی آثار شاخص هنر با تصویر زنان برمبنای ...  بیشتر

برساخت تصویر «زن» در نشریات تخصصی هنری در دورۀ اصلاحات (1376 تا 1384)

سیده راضیه یاسینی

دوره 13، شماره 1 ، فروردین 1400، ، صفحه 35-63

چکیده
  رسانه‏های مکتوب، از جمله نشریات تخصصی هنری یا هنری‌ـ ادبی، می‏توانند از واقعیت‏های اجتماعی تصویری برساخته را عرضه کنند که در فهم مخاطبان آن‌ها از جامعه بسیار تأثیرگذار است، پژوهش در این مقاله با پرسش از اینکه؛ چه برساختی از زنان در نشریات تخصصی هنری یا هنری‌ـ ادبی در دورۀ اصلاحات (1376ـ1384) صورت گرفته است، بر آن است تا رویکرد هر‌یک ...  بیشتر

مطالعۀ نقش‌مایۀ زن در آثار رزمی حسین قوللرآقاسی در نقاشی قهوه‌خانه‌ای

الهه پنجه باشی؛ آنیتا صانعی

دوره 12، شماره 3 ، مهر 1399، ، صفحه 393-410

چکیده
  نقاشی قهوه‌خانه‌ای سبکی از نقاشی است که از سوی نقاشان مکتب‌ندیده آغاز شد. از ویژگی‌های شاخص هنرهای نقاشی قهوه‌خانه‌ای حضور زنان در این تصاویر است که کمتر به آن پرداخته شده است. زنان در این نقاشی جایگاه کمتری داشته و تاکنون مورد پژوهش قرار نگرفته‌‌اند. هدف از این پژوهش مطالعه ویژگی نقش زنان و حضور آنان در نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای ...  بیشتر

مطالعه تطبیقی پیکره زن در کاشی‌کاری بناهای «باغ ارم» و «خانه زینت‌الملوک» با تأکید بر نظریه ریخت‌شناسی پراپ

الهه پنجه باشی؛ فاطمه دولاب

دوره 12، شماره 2 ، تیر 1399، ، صفحه 289-322

چکیده
  «باغ ارم» و «خانة زینت‌الملوک» از بناهای مهم و تاریخی شهر شیراز در دورة قاجار است. موضوع اصلی این دو بنا با تزئینات اصلی نقش زن و تحلیل فرمی آن، بر‌مبنای نظریة ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ، مسئلة اصلی این پژوهش است. پژوهش حاضر براساس روش تاریخی‌ـ تطبیقی بررسی شده و شیوة گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای (اسنادی) و با رویکرد ...  بیشتر

تحلیل شخصیت پردازی زن در سه درام مدرن ( اتوبوسی به نام هوس، جن زدگان و آن ها زنده اند) از نظر سیمون دوبوار

زهرا غیاثیان؛ سعید شاپوری

دوره 11، شماره 4 ، دی 1398، ، صفحه 551-565

چکیده
  سیمون دوبوار در کتاب مشهورش، جنس دوم، مفاهیم خاص فمنیسم اگزیستانسیالیستی را برای اولین‌بار ارائه می‏‌دهد. مطابق همین مضامین، وی تمایزهای بین مشخصه‏‌های زیست‌شناسی و ساختار اجتماعی و تاریخی یک جنسیت و کلیشه‏‌های مرتبط با آن را توضیح می‏‌دهد و موفق می‏‌شود منبع اصلی‌ای که زنان را در این ساختارها در مقام دیگری معرفی می‌کند ...  بیشتر

ارزیابی نمود نقش اجتماعی زن در سینمای ایران (سال‏ های 1390ـ1396)

سپیده امیری؛ فتح الله زارع خلیلی

دوره 11، شماره 3 ، مهر 1398، ، صفحه 309-324

چکیده
  سینما به‌منزلة رسانه‌ای که به کسب پایگاهی مستحکم در میان مردم موفق شده، علاوه بر جنبه‏های هنری از مناظر دیگری نظیر جامعه‏شناسی نیز قابل تحلیل و بررسی است. نظریۀ بازتاب یکی از نظریاتی است که زیرمجموعة جامعه‏شناسی سینما قرار می‏گیرد و از دیدگاهی به مقولة سینما می‏نگرد که وجود ارتباط تنگاتنگ و گسست‌ناپذیر بین فیلم‏های تولیدشده ...  بیشتر

چگونگی بازنمایی جایگاه زنان در موسیقی سنتی ایران در دهه 1360

اسفندیار غفاری نسب؛ فاطمه رفاهت

دوره 11، شماره 3 ، مهر 1398، ، صفحه 325-344

چکیده
  آثار هنری در هر جامعه مجموعه اطلاعاتی از وضعیت اجتماعی به‌دست می‌دهد که می‌توان با رمزگشایی و درک آن به ویژگی‌های جامعة معاصر دست یافت. آثار موسیقی نیز به‌منزلة نوعی هنر و رکن مهمی از نظام فرهنگی، از طریق ارائه و نمایش مفهوم زن، نقش درخور توجهی در بازتاب مناسبات جنسیتی جوامع دارد. موسیقی سنتی ایران به‌منزلة هنری که در فضای فرهنگی‌ـ ...  بیشتر

واکاوی نقش و جایگاه زنان کرد در جامعه ایلی کرمانشاهان در دوره قاجار با تکیه بر مدارک و شواهدتاریخی

حسن کریمیان؛ فرید احمدزاده؛ حامید نورسی

دوره 11، شماره 3 ، مهر 1398، ، صفحه 413-431

چکیده
  هدف این پژوهش مطالعه و شناخت جایگاه زنان کرد در جامعة ایلی کرمانشاهان دورة قاجار و میزان تأثیرگذاری آنان در ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی براساس گزارش‏های سیاحان، اسناد و نقش ‏سنگ قبرهای، منطقه است. سیاحان اطلاعات نادری دربارة زندگی ایلی و عشایری و جنبه‏های دیگر زندگی اجتماعی زنان ارائه می‏دهند. آنان زنان را بن‌مایه ...  بیشتر

هنر
بررسی تأثیر تحولات اجتماعی و فرهنگی در دوره‌های صفوی و قاجار بر چهره‌نگاری و پیکره‌نگاری زن

مرضیه رشیدی؛ علی‌رضا طاهری

دوره 11، شماره 2 ، تیر 1398، ، صفحه 271-286

چکیده
  در دورة صفوی و قاجار، به سبب ارتباط با غرب، تمایل دربار به تجربة دنیای مدرن و اشتیاق جهان غرب به شناخت دنیای شرق نوعی دوگانگی سنتی و مدرن در بسیاری از مناسبات اجتماعی، فرهنگی و هنری جامعه نمایان شد که این روند بر وضعیت زنان و حضور آن‏ها در عرصه‏های اجتماعی نیز تأثیرگذار بود. چهره‏نگاری در نقاشی ایرانی براساس الگوی مشخصی بوده است. ...  بیشتر

هنر
خورشید و فرشته، نمادی از زن در کاشی‌های کاخ گلستان

الهه پنجه باشی؛ فرنیا فرهد

دوره 9، شماره 4 ، دی 1396، ، صفحه 511-528

چکیده
  کاخ گلستان قدیمی‏ترین بنای سلطنتی در شهر تهران محسوب می‏شود که تزیینات کاشی‌کاری آن تنوع موضوع و نقش بسیاری دارد. کاشی‏های محوطه، همچون دفتری مصور، ویژگی‏ها و شرایط اجتماعی‌ـ سیاسی دورة قاجاریان را به نمایش درآورده‏اند. همة نقش‌ها تحت تأثیر هنرهای مختلف قاجاری، همچون چاپ سنگی، نقاشی قهوه‌خانه‏ای، عکاسی و کارت پستال‏های ...  بیشتر

باستان شناسی
پدیدارشناسی ازدواج با محارم در دوره‌های ایلام باستان و هخامنشی

بهروز افخمی؛ زینب خسروی

دوره 9، شماره 3 ، مهر 1396، ، صفحه 429-451

چکیده
  یکی از مسائل فرهنگی برخاسته از اندیشة سیاسی در ایلام باستان، ازدواج با محارم (خودوده) بوده است. ازدواج با محارم، به‏ویژه در میان خاندان سلطنتی، رایج بوده است. آنچه اهمیت تبیین این نوع آیین را دوچندان می‏کند، این است که چنین اندیشه‌ای در بازة زمانی بسیار طولانی انجام می‏شده است. پدیداری این آیین براساس شواهد باستان‏شناختی به ...  بیشتر

ادبیات
واکاوی مسئلۀ زن در گفتمان شعری بشری البستانی

عزت ملاابراهیمی؛ حسین الیاسی

دوره 9، شماره 1 ، فروردین 1396، ، صفحه 119-138

چکیده
  زبان از دیرباز با موضوعات اجتماعی در ارتباط بوده و درهم تنیده‌اند و ارتباط بین این دو امکان‌ناپذیر است. درحقیقت، تأکید تحلیل‌گران انتقادی گفتمان بر بافت اجتماعی گفتمان، نشان از این ارتباط ناگسستنی بین گفتمان به انواع مختلف آن و موضوعات اجتماعی دارد. از موضوعات مهم اجتماعی، که بخش گسترده‌ای از فضای آثار اندیشمندان را به خود اختصاص ...  بیشتر

هنر
بازنمایی تصویر زن در نگاره های خمسه برلاس بر اساس نظریۀ میدان پی یر بوردیو

فاطمه شیرازی؛ زینب صابر؛ محمد رضا حسنی

دوره 8، شماره 3 ، مهر 1395، ، صفحه 371-394

چکیده
  خمسة نظامی از اواخر قرن هشتم هجری به دلیل داشتن داستان‌هایی عاشقانه و غنایی مورد توجه نگارگران ایران قرار گرفته ‏است. در بسیاری از داستان‌های خمسه، زنان قهرمانان اصلی هستند یا در داستان نقشی اساسی دارند که خود بیانگر میزان اهمیت زنان در منظومه‏های نظامی است. نظامی، برخلاف نگاه منفی رایج به زنان در جامعه، با رویکردی مثبت جایگاهی ...  بیشتر

تاریخی
شاخصه های سیاسی- اجتماعی نگاه جاهلی به زن در متون تاریخی و رواییِ قرن 2-7هـ.ق

خدیجه عالمی؛ حانیه عسکری؛ پروین سهیل‌شماعی

دوره 8، شماره 1 ، فروردین 1395، ، صفحه 135-146

چکیده
  انزوای سیاسی و اجتماعی زن در دورۀ پیش از اسلام و نقش کم‌رنگ وی در این عرصه، با ظهور اسلام متحول شد. با این‌همه، در دوران خلفا، با ورود عناصری از تعالیم یهودیت و مسیحیت و احیای افکار و سنن جاهلی، زمینۀ این فترت فراهم شد و بازتاب آن در متون تاریخی و روایی به‌وضوح نمایان شد. نقد و بررسی این نگاه جاهلی در متون تاریخی و روایی قرون 2ـ7 ه‌.ق. ...  بیشتر

هنر
تحلیل روایی و نشانه‌شناختی تصویر زن مطلقه در سینمای ایران

مریم رفعت جاه؛ نیلوفر هومن

دوره 7، شماره 4 ، دی 1394، ، صفحه 421-436

چکیده
  این مطالعه تلاشی است برای واکاوی سوژۀ زن مطلقه در محتوای روایی و تصویری سینمای ایران. بدین منظور، با به‌کارگیری رویکرد برساخت‌گرا در نظریۀ بازنمایی استوارت هال، به‌منزلۀ چارچوب نظری، و با استفاده از روش تحلیل ساختار روایت بارت و تحلیل نشانه‌شناختی فیسک در سه سطح رمزگان واقعیت، بازنمایی و ایدئولوژی، فیلم‌های استراحت مطلق و ناهید ...  بیشتر

ادبیات
بررسی واژگان زنانه در غزلیات عرفانی حافظ شیرازی

عزت ملاابراهیمی؛ الهه علیخانی

دوره 7، شماره 3 ، مهر 1394، ، صفحه 379-388

چکیده
  موضوع این مقاله بررسی واژه‌هایی در صد غزل اول دیوان حافظ است که به‌طور ظاهری می‌توان آن‌ها را واژگانی زنانه دانست. برای یافتن معانی و مفاهیم پنهان آن‌ها و اینکه آیا منظور شاعر از آوردن این الفاظ، معنای ظاهری آن‌هاست یا در ذهن و اندیشه‌اش مفاهیمی ماوراء معنای ظاهری این الفاظ را در نظر داشته است. این پژوهش از نوع کیفی و روش تحقیق ...  بیشتر

هنر
تأثیر حرمسرا بر شیوة پیکرنگاری فتحعلی‌شاهی

علیرضا طاهری؛ بتول معاذالهی

دوره 7، شماره 2 ، تیر 1394، ، صفحه 187-205

چکیده
  وجوهی از تاریخ همیشه از آن رو ناگفته باقی می‌مانند که در کنار بدیهیات واقع می‌شوند. در چنین موقعیت‌‌هایی، اذهان تنها متوجه آنچه آشکار است می‌شود و در‌نتیجه برخی حقایق نادیده گرفته خواهند شد. در بیشتر منابعی که به بررسی پیکرنگاری فتحعلی‌شاه پرداخته‌اند، میل شدید او به استفاده از جواهر یا توجه افراطی به ظاهرش را ناشی از سیاست‌های ...  بیشتر

ادبیات
نقد اجتماعی و فرهنگی دیدگاه‏های آل احمد و منفلوطی در ارتباط با مسائل زنان

معصومه نعمتی قزوینی؛ نرگس انصاری

دوره 7، شماره 2 ، تیر 1394، ، صفحه 269-293

چکیده
  امروزه، مسائل و معضلات مربوط به زنان، به دلیل جایگاه ویژه و محوری ایشان در خانواده و پرورش نسل‌های آینده، به یکی از دغدغه‌های اصلی اندیشمندان و روشن‌فکران مبدل شده است. جلال آل احمد (1302ـ1348) و مصطفی لطفی منفلوطی (1876ـ1924)، دو تن از مصلحان اجتماعی و نویسندگان معاصر در عرصة ادبیات فارسی و عربی، نیز هریک به‌مثابة شرایط جامعة خویش و دیدگاه ...  بیشتر

باستان شناسی
مطالعة تأثیر زنان در عرصۀ هنر موسیقی دوران میانیِ اسلام بر‌اساس نقوش سفالی

محمد ابراهیم زارعی؛ خدیجه شریف کاظمی

دوره 6، شماره 4 ، دی 1393، ، صفحه 427-444

چکیده
  هنر موسیقی در ایران سابقه‌ای طولانی دارد. در اوایل دورة اسلامی، هنر موسیقی نکوهش شد. در دورة امویان، موسیقی همچنان با مخالفت برخی از فقیهان و گروهی از عموم مسلمانان روبه‌رو شد. اما در سده‌های بعد، با توجه به استقبال حکومت‌های متعدد و نگرش عالمانة بسیاری از بزرگان و دانشمندان آن دوران، این هنر مورد توجه عموم واقع شد. به‌کار بردن نقش ...  بیشتر

ادبیات
بررسی و تحلیل شخصیت زن در رمان‌های نجیب کیلانی (مطالعۀ موردی: رمان‌های الطریق‌الطویل، قاتل حمزه و الرجل الذی آمن)

عزت ملاابراهیمی؛ فهیمه یگانه دیزج‌ور

دوره 6، شماره 4 ، دی 1393، ، صفحه 517-530

چکیده
  ادبیات داستانی، به سبب گیرایی و جذابیت خاص، جایگاه ویژه‌ای دارد و از فنون مهم ادبی به شمار می‌آید. از مهم‌ترین وظایف داستان این است که فضیلت‌های اخلاقی و معنوی را از سوی شخصیت‌ها و قهرمانان داستان ترویج کند و با پلیدی‌ها و بی‌عدالتی‌ها به مبارزه برخیزد. از‌این‌رو، داستان‌نویس متعهد باید سعی بر آن داشته باشد که علاوه بر سرگرم‌کردن ...  بیشتر

باستان شناسی
تحلیل نقش اجتماعی زنان در جوامع سلوکی و اشکانی بر اساس مطالعۀ مهرها و اثرمهرها

کمال الدین نیکنامی؛ رضا قاسمی؛ رضوان رضائی

دوره 6، شماره 3 ، مهر 1393، ، صفحه 377-389

چکیده
  مطالعۀ نقوش موجود بر مهرها و اثرمهرها می‌تواند زوایای تاریکی از تاریخ اجتماعی دوران سلوکی و اشکانی را پدیدار کند. از سوی دیگر، تحلیل موقعیت‏های فردی و اجتماعی اشخاص یا گروه‏های اجتماعی به منظور درک روابط پیچیدۀ آنان با افراد یا سایر گروه‏ها یا به منظور درک روابط بر هم‏‌کنشی میان آنان جایگاه ویژه‏ای را در مطالعات تاریخی به ...  بیشتر

هنر
رویکرد دینی نگارگری اصیل ایران به تصویرگری زنان

سیده راضیه یاسینی

دوره 6، شماره 2 ، تیر 1393، ، صفحه 167-187

چکیده
  این مقاله، پژوهشی دربارۀ منظر نگارگران مسلمان ایران تا پیش از دوران صفوی با موضوع «تصویر زن» با رویکرد دینی و بر مبنای آیات و روایات اسلامی است. مقالۀ پیش رو در صدد است دریابد که بازتاب‌ تصویری ممیزات مطلوب زنان از منظر اسلام در مآثر اصیل نگارگری چگونه بوده است. با فرض آنکه این بازتاب بر مبنای آیات قرآن کریم و روایاتی است که خود ...  بیشتر

باستان شناسی
درآمدی بر شناخت زنان ایران در عصر اشکانی

بهمن فیروزمندی؛ مژگان خان مرادی

دوره 6، شماره 2 ، تیر 1393، ، صفحه 249-264

چکیده
  این پژوهش به مطالعۀ نقش و جایگاه زن در دورة اشکانی می‌پردازد. منابع تاریخی بسیار گذرا به زنان این دوره پرداخته و اطلاعاتی سطحی و گاه بدور از واقعیت ارائه کرده‌اند. این منابع صرفاً چند تن از زنان درباری، محدودیت‌های اجتماعی زنان، برخی ازدواج‌های سیاسی، و موضوع ازدواج با محارم را بر ما هویدا ساخته‌اند. در این نوشتار، برای دستیابی ...  بیشتر